छत्रपती संभाजीनगर : दुष्काळाने आता गोठ्यांचे दार ठोठावले आहे. जिल्ह्यात ज्वारीच्या एका पेंढीचा दर तब्बल ५० रुपयांवर पोहोचला आहे.
हा आकडा चारा बाजारातला आहे, पण तो शेतकऱ्याच्या घरातल्या हिशोबाचा आहे. दररोजच्या चाऱ्याचा खर्च पेंढीच्या दराने ठरतो आणि तो दर आता जनावराच्या दुधाच्या किमतीपेक्षा वेगाने वर जात आहे.
मागील वर्षी साठवून ठेवलेला वाळलेला चारा संपत आला आहे. ज्यांनी साठवले होते, त्यांचीही भांडारे रिकामी होत आहेत. ज्यांनी साठवले नव्हते, त्यांच्यासमोर बाजारातून उचलण्याशिवाय पर्याय नाही.
पशुपालक शेतकरी हवालदिल झाले आहेत. दुधाचे दर स्थिर आहेत आणि चाऱ्याचे दर वाढत आहेत — हे गणित जमत नाही.
जिल्ह्यातील हवामानही दिलासा देत नाही. मराठवाड्यातल्या छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड, लातूर, धाराशिव, नांदेड आणि परभणी या जिल्ह्यांत हवामान कोरडे राहण्याचा अंदाज आहे. पावसाचा अलर्ट नाही.
कोरड्या हवामानाचा अर्थ असा की नवीन चारा पिकाची आशाही पुढे ढकलली जाते. जे पीक उगवले नाही, ते चारा देणार नाही.
चारा टंचाईचा सर्वात मोठा फटका लहान पशुपालकांना बसतो. मोठ्या गोठ्यांना बाजारातून उचलण्याची ताकद असते; दोन-चार जनावरे असलेल्या कुटुंबासाठी रोजची पेंढी हा खर्चाचा डोंगर होतो.
ज्वारीची पेंढी हा या भागातला मुख्य चारा आहे. तिचा दर वाढला की तो थेट दुधाच्या किमतीशी भिडतो. दुधाचा दर वाढवण्याचं स्वातंत्र्य शेतकऱ्याकडे नसतं, चाऱ्याचा दर वाढवण्याचं बाजाराकडे असतं. याचा अर्थ असा की उत्पन्न तितकंच राहतं आणि खर्च वाढत जातो.
चाऱ्याची टंचाई दोन टप्प्यांत जाणवते. पहिल्या टप्प्यात दर वाढतो आणि शेतकरी बाजारातून उचलतो. दुसऱ्या टप्प्यात बाजारातही चारा उरत नाही आणि मग जनावरे विकली जातात. या दोन्ही टप्प्यांचा फटका दुधाच्या उत्पादनावर पडतो.
जिल्ह्यात चारा छावण्यांची व्यवस्था कधी सुरू होणार आणि ती किती जनावरांना पुरेल, याची अधिकृत माहिती अद्याप आलेली नाही. पशुपालकांसाठी पुढचा प्रश्न तोच आहे.