नवी दिल्ली : इयत्ता ९ ते १२ च्या विद्यार्थ्यांना आता संगणकीय विचारसरणी आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर वीस तासांचा प्राथमिक अभ्यासक्रम करावा लागणार आहे. राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेने तो जाहीर केला आहे.
अभ्यासक्रमाचा आशय बारकाईने वाचण्यासारखा आहे, कारण २०२६ मध्ये पंधरा वर्षांच्या मुलाला एआयबद्दल नेमके काय माहीत असावे, असे आखणाऱ्यांना वाटते, हे त्यातून दिसते.
सुरुवात रोजच्या ॲप्समधील एआयच्या वापरापासून होते — सूचना देणारे इंजिन, नकाशा, फोटो अल्बम वेगळे करणारे फिल्टर. ही सुरुवात योग्य आहे, कारण बहुतेक विद्यार्थी हे सिस्टम रोज वापरतात आणि त्यामागे काय आहे ते जाणत नाहीत.
दुसरी थीम म्हणजे मशीन उदाहरणांतून कसे शिकते. हाच संकल्पनात्मक गाभा आहे. मॉडेल जगाच्या समजुतीने नाही, तर दाखवलेल्या डेटाने घडते, हे जो विद्यार्थी समजतो, त्याने या क्षेत्रातील सर्वात उपयुक्त कल्पना पकडली.
तिसरी म्हणजे डीपफेक ओळखणे. हे प्रत्यक्ष कौशल्य आहे आणि त्याची परीक्षा खऱ्या आयुष्यात होईल. व्हिडीओ पाहून हात, दात, प्रकाश किंवा ओठांच्या हालचालीत काय चुकले आहे, हे विचारू शकणारा वर्ग, कोणावरही विश्वास ठेवू नका असे सांगितलेल्या वर्गापेक्षा अधिक सुरक्षित आहे.
चौथी म्हणजे नैतिकता, विशेषतः वैयक्तिक माहितीच्या मर्यादा. ती ओळखण्यानंतर नाही, तर त्यासोबत ठेवणे जाणीवपूर्वक आहे — बनावट ओळखणे आणि एखाद्याच्या प्रतिमेचे काय करता येईल हे जाणणे, ही एकाच धड्याच्या दोन बाजू आहेत.
एआय सिस्टम कशा बनवल्या, प्रशिक्षित केल्या आणि मोठ्या प्रमाणात कशा राबवल्या जातात, यावर ठोस चर्चा अभ्यासक्रमात दिसत नाही. खोलीऐवजी व्याप्ती निवडण्याचा हा निर्णय असून प्राथमिक अभ्यासक्रमासाठी योग्य आहे.
उरते ती शिक्षकाची अडचण. ज्या शिक्षकाने कधीही जनरेटिव्ह साधन वापरले नाही, त्यांनी शिकवलेले वीस तास आणि ज्यांनी वापरले त्यांनी शिकवलेले तेच वीस तास खूप वेगळ्या ठिकाणी पोहोचतील. शिक्षक प्रशिक्षण आणि शाळांमधील उपकरणे व जोडणी, यातील किती वर्गापर्यंत पोहोचते हे ठरवतील.
अभ्यासक्रम जाहीर करताना परिषदेने शिक्षकांच्या प्रशिक्षण कार्यक्रमाची घोषणा केलेली नाही.