मुंबई : उपग्रह इंटरनेटच्या योजनेसाठी जिओ प्लॅटफॉर्म्सने आपली नजर देशांतर्गत प्रक्षेपण क्षमतेकडे वळवली आहे. कंपनीने स्कायरूट एरोस्पेस, भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (इस्रो) आणि इतर देशी कंपन्यांसोबत उपग्रह प्रक्षेपित करण्यासाठी बोलणी सुरू केल्याचे विषयाशी परिचित असलेल्या तीन व्यक्तींनी सांगितले.
जिओची सुमारे १,६०० उपग्रह प्रक्षेपित करण्याची योजना आहे. सुरुवातीच्या टप्प्यात सुमारे ३९० उपग्रह टप्प्याटप्प्याने सोडण्याचा विचार आहे. उपग्रहाची रचना, अभियांत्रिकी, एकत्रीकरण, चाचणी, प्रक्षेपण आणि परिचालन अशी संपूर्ण साखळी भारतातच उभी करता येईल का, याचाही कंपनी विचार करत असल्याचे त्यांनी सांगितले.
भारताच्या सर्वात मोठ्या टेलिकॉम ऑपरेटरची जगातील सर्वात मोठ्या प्रक्षेपण सेवा पुरवठादार स्पेसएक्ससोबतही बोलणी सुरू असल्याचे कळते. मात्र देशांतर्गत कंपन्यांकडून प्रक्षेपण करण्याचा पर्याय प्रथम तपासला जात आहे.
देशातील प्रक्षेपण क्षमतेची मर्यादा हा मुद्दा येथे महत्त्वाचा ठरतो. जिओच्या प्रमाणातील मागणी पूर्ण करण्याइतकी रॉकेट आणि पेलोड क्षमता देशांतर्गत पुरवठादारांकडे मर्यादित असल्याचे सूत्रांनी सांगितले. बोलणी यशस्वी झाल्यास देशातील खासगी अंतराळ उद्योगाला त्याचा मोठा फायदा होऊ शकतो.
इस्रोने दशकांपासून प्रक्षेपण क्षेत्रात वर्चस्व राखले असले, तरी नव्या स्टार्टअप्सची मोर्चेबांधणी झाली आहे. स्कायरूट एरोस्पेसने जुलै २०२६ मध्ये विक्रम-१ द्वारे देशातील पहिले खासगी कक्षीय प्रक्षेपण केले. अग्निकुल कॉसमॉसने २०२४ मध्ये अग्निबाणचे उप-कक्षीय प्रक्षेपण केले होते.
भारताने युटेलसेट वनवेब, जिओ सॅटेलाइट कम्युनिकेशन्स आणि स्पेसएक्सच्या स्टारलिंकला उपग्रह इंटरनेट परवाने दिले आहेत. मात्र स्पेक्ट्रमचे वाटप होईपर्यंत व्यापारी प्रक्षेपण लांबणीवर आहे. दूरसंचार नियामकाने या महिन्याच्या सुरुवातीला उपग्रह स्पेक्ट्रम चौकटीवर शिफारसी जारी केल्या.
ऑब्झर्व्हर रिसर्च फाउंडेशनचे अंतराळ क्षेत्रातील फेलो चैतन्य गिरी यांच्या मते, देशांतर्गत क्षमता स्पेसएक्सची जागा पूर्णपणे घेणार नाही. जिओ, स्कायरूट आणि इस्रो यांना पाठवलेल्या प्रश्नांना उत्तर मिळाले नाही.
स्पेक्ट्रमच्या वाटपाचा निर्णय झाल्यानंतरच या सेवेचे व्यापारी प्रक्षेपण शक्य होईल. जिओ प्लॅटफॉर्म्सने नुकतीच शेअर बाजारात पदार्पण केले आहे.