हिमाचल प्रदेश महर्षि वाल्मिकी संपूर्ण स्वच्छता पुरस्कार (राज्य स्वच्छता पुरस्कार योजना)

महर्षि वाल्मिकी संपूर्ण स्वच्छता पुरस्कार (एम. व्ही. एस. एस. पी.) ही स्वच्छ भारत अभियान (ग्रामीण), ग्रामीण विकास विभाग, हिमाचल प्रदेश सरकार अंतर्गत गट, जिल्हा, विभाग आणि राज्यासह विविध स्तरांवरील सर्वात स्वच्छ ग्रामपंचायती ओळखण्याची आणि त्यांना मान्यता देण्याची योजना आहे. ग्रामीण भागात प्रचलित असलेल्या स्वच्छतेच्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी सरकारने एक सर्वसमावेशक धोरण राबवले आहे. ग्रामीण समुदायांना उघड्यावर शौच करण्याची पारंपरिक प्रथा सोडून सुरक्षित स्वच्छता पद्धती स्वीकारण्यास प्रोत्साहित करणे आणि प्रेरित करणे हा या धोरणाचा प्राथमिक उद्देश आहे. या उपक्रमाचा एक भाग म्हणून महर्षि वाल्मिकी संपूर्ण स्वच्छता पुरस्कार (एम. व्ही. एस. एस. पी.) सुरू करण्यात आला आहे. एम. व्ही. एस. एस. पी. ही एक वार्षिक स्पर्धा आहे, ज्याचा उद्देश गट, जिल्हा, विभाग आणि राज्यासह विविध स्तरांवरील सर्वात स्वच्छ ग्रामपंचायती ओळखणे आणि त्यांना मान्यता देणे हा आहे. ही स्पर्धा ग्रामपंचायतींनी राखलेल्या स्वच्छता आणि स्वच्छतेच्या परिस्थितीचे मूल्यांकन करण्यासाठी एक व्यासपीठ म्हणून काम करते. मूल्यांकन प्रक्रियेदरम्यान कचरा व्यवस्थापन, स्वच्छतेच्या पायाभूत सुविधा आणि सक्रिय सामुदायिक सहभाग यासारखे घटक विचारात घेतले जातात. राज्य आणि विभागीय स्तरावरील एम. व्ही. एस. एस. पी. च्या विजेत्यांना दरवर्षी स्वातंत्र्य दिन सोहळ्यादरम्यान हिमाचल प्रदेशच्या माननीय मुख्यमंत्र्यांकडून सन्मानित केले जाते. त्याचप्रमाणे जिल्हा आणि गटस्तरीय विजेत्यांना वरिष्ठ मान्यवरांकडून बक्षिसे दिली जातात. ही मान्यता ग्रामपंचायतींना उच्च स्वच्छता मानके राखण्यासाठी आणि सुधारित स्वच्छतेसाठी त्यांचे प्रयत्न सुरू ठेवण्यासाठी प्रोत्साहित करते.

1. ब्लॉक स्तरः गट स्तरावर प्रथम क्रमांक मिळवणाऱ्या ग्रामपंचायतीला 1 लाख रुपयांचे रोख बक्षीस मिळते. हे आर्थिक बक्षीस त्यांच्या समाजात स्वच्छता आणि स्वच्छता राखण्याच्या त्यांच्या अनुकरणीय प्रयत्नांसाठी मान्यता म्हणून काम करते. 1. जिल्हा स्तरः जिल्हा स्तरावर बक्षिसाची रक्कम 3 लाख रुपयांपर्यंत वाढते. एका जिल्ह्यात 300 पेक्षा जास्त ग्रामपंचायती असल्यास दोन ग्रामपंचायतींना हा पुरस्कार मिळू शकतो. यामुळे जिल्ह्यातील ग्रामपंचायतींमध्ये निरोगी स्पर्धेला प्रोत्साहन मिळते आणि स्वच्छ आणि अधिक आरोग्यदायी वातावरणाला चालना मिळते. 1. विभागणी स्तरः विभाग स्तरावर विजेत्या ग्रामपंचायतीला 5 लाख रुपयांचे रोख बक्षीस दिले जाते. ही उच्च बक्षीस रक्कम त्यांच्या विभागात ग्रामपंचायतीने साध्य केलेल्या अपवादात्मक स्वच्छता मानकांची दखल घेते. 1. राज्य पातळीः * राज्य स्तरावर जिंकणाऱ्या ग्रामपंचायतीसाठी सर्वोच्च मान्यता आणि प्रोत्साहन राखून ठेवले जाते. राज्यस्तरीय विजेत्याला 10 लाख रुपयांचे उदार रोख बक्षीस मिळते. हे भरीव बक्षीस स्वच्छता आणि स्वच्छता पद्धतींबद्दलच्या त्यांच्या उत्कृष्ट वचनबद्धतेचा पुरावा म्हणून काम करते.

1. • • हागणदारीमुक्त ग्रामपंचायतः * * ग्रामपंचायतीने हागणदारीमुक्त दर्जा मिळवायला हवा होता. याचा अर्थ असा की ग्रामपंचायतीतील समुदायाने सर्व घरांना पुरेशा शौचालय सुविधा उपलब्ध करून देऊन उघड्यावर शौच करण्याची प्रथा यशस्वीरित्या दूर केली आहे. 1. मागील स्तरावरील विजेतेः ज्या ग्रामपंचायतींनी एम. व्ही. एस. एस. पी. स्पर्धेत विशिष्ट स्तरावर पुरस्कार जिंकला आहे, त्या पुढील तीन वर्षे त्याच स्तरावर सहभागी होण्यास पात्र नाहीत. मात्र, त्यानंतरच्या वर्षांमध्ये ते उच्च स्तरावर स्पर्धा करू शकतात. 1. राज्यस्तरीय विजेताः ज्या ग्रामपंचायतीने राज्यस्तरीय पुरस्कार जिंकला आहे, ती पुरस्कार जिंकल्यानंतर तीन वर्षे एम. व्ही. एस. एस. पी. स्पर्धेत भाग घेण्यास पात्र नाही.

Offline

पायरी 1: ग्राम पंचायत ठराव * ग्राम पंचायतीने एम. व्ही. एस. एस. पी. स्पर्धेत सहभागी होण्याचा त्यांचा हेतू व्यक्त करणारा ठराव मंजूर करावा. पायरी 2: अर्ज सादर करणे * * ग्राम पंचायत एम. व्ही. एस. एस. पी. ने दिलेला अर्ज भरते. पूर्ण केलेला अर्ज दरवर्षी 23 एप्रिलपर्यंत गट विकास अधिकाऱ्याकडे (बीडीओ) सादर केला जातो. अर्जाची ग्राम पंचायत प्रमुख आणि इतर तीन सदस्यांनी पडताळणी करावी. पायरी 3: गट विकास अधिकाऱ्याद्वारे छाननी * गट विकास अधिकारी (बी. डी. ओ.) पूर्णत्व आणि पात्रतेसाठी प्राप्त झालेल्या अर्जांची छाननी करतो. पायरी 4: जिल्हा ग्रामीण विकास संस्थेकडे (डी. आर. डी. ए.) पाठवणे * गट विकास अधिकारी पुढील प्रक्रियेसाठी अर्ज जिल्हा ग्रामीण विकास संस्थेकडे (डी. आर. डी. ए.) पाठवतात. पायरी 5: मूल्यांकन आणि निर्णय * * विविध स्तरांवरील (गट, जिल्हा, विभाग आणि राज्य) मूल्यांकन समित्या विहित निकष आणि गुणांकन निकषांच्या आधारे पात्र ग्रामपंचायतींचे मूल्यांकन करतात. गट पातळीपासून सुरू होऊन जिल्हा, विभागीय आणि राज्य पातळीपर्यंत प्रत्येक स्तरावर सर्वोत्तम/स्वच्छ ग्रामपंचायतींची निवड समित्या करतात. स्वातंत्र्यदिनाच्या उत्सवादरम्यान विजेत्यांची घोषणा केली जाते आणि त्यांना संबंधित स्तरावर बक्षिसे दिली जातात.

एम. व्ही. एस. एस. पी. ने प्रदान केलेला पूर्ण केलेला अर्ज, ज्यामध्ये खालील माहिती समाविष्ट आहेः

1. ग्रामपंचायतीचा ठरावःएम. व्ही. एस. एस. पी. स्पर्धेत सहभागी होण्याचा त्यांचा हेतू व्यक्त करणारा ग्राम पंचायतीने संमत केलेला ठराव.
2. अर्जाचा फॉर्म
3. ग्रामपंचायतीचे नाव
4. उघड्यावर शौचमुक्त स्थितीचा तपशील
5. ग्रामपंचायतीचे प्रमुख आणि सदस्यांची संपर्क माहिती
6. ग्रामपंचायतीचे प्रमुख आणि इतर तीन सदस्यांनी केलेले प्रमाणीकरण
7. हागणदारीमुक्त स्थितीचा पुरावाःग्रामपंचायत हागणदारीमुक्त असल्याची पडताळणी करणारी कागदपत्रे किंवा प्रमाणपत्रे.
8. आधार दस्तऐवजःअर्जाला समर्थन देण्यासाठी आवश्यक असलेली कोणतीही अतिरिक्त कागदपत्रे किंवा पुरावे, जसे की छायाचित्रे, अहवाल किंवा ग्राम पंचायतीने हाती घेतलेल्या स्वच्छतेचे प्रयत्न आणि उपक्रम दर्शविणारी प्रशस्तिपत्रे.

टीपः

1. एम. व्ही. एस. एस. पी. च्या विशिष्ट आवश्यकता किंवा मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, ग्रामपंचायतीची पात्रता किंवा कामगिरीचे मूल्यांकन करण्यासाठी अतिरिक्त कागदपत्रांची विनंती केली जाऊ शकते.
2. आवश्यक असलेल्या विशिष्ट कागदपत्रांच्या संदर्भात अचूक माहितीसाठी अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांचा संदर्भ घेणे किंवा संबंधित अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधणे योग्य ठरेल.

1. • • उघड्यावर शौच न करणाऱ्या-मोफत ग्रामपंचायतीः * ज्या ग्रामपंचायतींनी हागणदारीमुक्त होण्याचा दर्जा मिळवलेला नाही, त्या एम. व्ही. एस. एस. पी. स्पर्धेत सहभागी होण्यास पात्र नाहीत. ही आवश्यकता सुनिश्चित करते की सहभागी ग्रामपंचायतींनी त्यांच्या समुदायांमध्ये उघड्यावर शौच करण्याची प्रथा यशस्वीरित्या नष्ट केली आहे. 1. मागील स्तरावरील विजेतेः कोणत्याही स्तरावर ग्रामपंचायती जिंकणाऱ्यांना पुढील तीन वर्षांसाठी त्याच स्तरावर एम. व्ही. एस. एस. पी. स्पर्धेत सहभागी होण्यापासून वगळण्यात आले आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या ग्रामपंचायतीने एखाद्या विशिष्ट वर्षात गटस्तरीय पुरस्कार जिंकल्यास, ते पुढील तीन वर्षांसाठी गटस्तरीय पुरस्कारासाठी स्पर्धा करण्यास पात्र नाहीत. तथापि, ते उच्च स्तरावर स्पर्धेत भाग घेऊ शकतात. उदाहरणार्थ, ते पुढील वर्षांमध्ये जिल्हा, विभाग किंवा राज्यस्तरीय पुरस्कारांसाठी स्पर्धा करू शकतात. 1. राज्यस्तरीय विजेताः * राज्यस्तरीय पुरस्कार जिंकणारी ग्रामपंचायत जिंकल्याच्या वर्षानंतर तीन वर्षे एम. व्ही. एस. एस. पी. स्पर्धेत भाग घेण्यास पात्र नसते. या वगळण्यामुळे इतर ग्रामपंचायतींना त्यांची स्वच्छता कामगिरी दाखविण्याची आणि प्रतिष्ठित राज्यस्तरीय पुरस्कारासाठी स्पर्धा करण्याची संधी मिळते.