नवी दिल्ली : सर्व्हम एआयच्या 'टोकन फॅक्टरी'मुळे कंपन्यांना चीनचे दीपसीक मॉडेल वापरता येऊ लागले आहे आणि त्यांच्या विनंत्या भारतातच प्रक्रिया केल्या जात आहेत. स्वतःच्या मॉडेलसोबतच दीपसीक भारतीय सर्व्हरवर चालवल्यामुळे भारताच्या सार्वभौम एआयच्या धोरणावर प्रश्न उभा राहिला आहे.
परदेशात प्रशिक्षित मॉडेल स्थानिक पातळीवर चालवल्याने कंपन्यांना त्यावर किती नियंत्रण मिळते, हा या चर्चेचा मुख्य मुद्दा आहे. टोकन फॅक्टरी एकाच एपीआयद्वारे कंपनीच्या सॉफ्टवेअरला अनेक एआय मॉडेल्सशी जोडते. कोणत्या विनंतीवर कोणते मॉडेल वापरायचे, हे कंपनी ठरवू शकते.
सर्व्हम स्वतःचे १०५ अब्ज पॅरामीटरचे मॉडेल, तसेच चीनचे दीपसीक, किमी व जीएलएम आणि गुगलचे जेम्मा उपलब्ध करून देते. ही मॉडेल्स भारतातील ग्राफिक्स प्रोसेसर क्लस्टरवर चालवली जातात आणि बहुतांश मॉडेल्ससाठी जागतिक पुरवठादारांपेक्षा वेग व खर्चात बरोबरी किंवा आघाडी असल्याचा कंपनीचा दावा आहे.
"बँका आणि विमा कंपन्यांसाठी मॉडेल कोणत्या देशाचे आहे, हे तपासणे आवश्यक आहे. मॉडेलचे ऑडिट करता येते का, त्यातून डेटा कसा जातो हे नियंत्रित करता येते का आणि ते कुठे कमी पडते हे समजते का, हे व्यवसायांनी विचारले पाहिजे," असे एआय सेवा कंपनी ब्लॅकस्ट्रॉचे संस्थापक व मुख्य कार्यकारी अधिकारी अतुल आर्या म्हणाले.
"खरे सांगायचे तर, 'विश्वासार्ह' देशातील असूनही तपासता किंवा नियंत्रित करता न येणारे मॉडेलही फारसे सुरक्षित नसते," असे ते म्हणाले. मॉडेल भारतात चालवल्याने नियमनाखालील व्यवसायांना डेटा सुरक्षा आणि अनुपालनाच्या आवश्यकता पूर्ण करणे सोपे होते, असेही त्यांनी नमूद केले.
सार्वजनिक निधीने पुरवलेल्या संगणक क्षमतेचा वापर आणि भारतीय एआय परिसंस्थेतील परदेशी मॉडेल्सची भूमिका, यावरून ही चर्चा सुरू आहे. आपली भूमिका स्पष्ट करताना कंपनीने सांगितले की, हे व्यासपीठ खाजगीरित्या खरेदी केलेल्या जीपीयूवर चालते आणि इंडियाएआय मिशनअंतर्गत अनुदानित क्षमतेचा वापर होत नाही.
मॉडेल कोणत्या देशाचे आहे, हे तपासणे आवश्यक आहे, पण त्याहून मोठा प्रश्न म्हणजे त्यावर किती नियंत्रण मिळते. बँका व विमा कंपन्यांसाठी हा प्रश्न केवळ तांत्रिक नाही. त्यांच्या नियामकांच्या अपेक्षा आणि ग्राहकांचा डेटा यांचा संबंध थेट या निवडीशी येतो.