बंगळुरू : अवकाशात कृत्रिम बुद्धिमत्ता वापरण्यासाठी स्वतंत्र मानके आणि अवकाशयान पृथ्वीवर परत आणण्यासाठी स्पष्ट चौकट हवी, अशी मागणी देशातील अवकाश स्टार्टअपच्या संस्थापकांनी केली आहे. बंगळुरू टेक समिटमध्ये बोलताना त्यांनी ही भूमिका मांडली.
इंडियन नॅशनल स्पेस प्रोमोशन अँड ऑथरायझेशन सेंटर (इन्स्पेस) आणि इस्रोने भविष्यातील अवकाश प्रणालींच्या गरजांवर विचार करायला हवा, असे स्कायसर्व्हचे सहसंस्थापक व मुख्य तंत्रज्ञान अधिकारी विशेष वत्सल म्हणाले. "आपल्याला स्वतःच्या मानकांकडे वाटचाल सुरू करावी लागेल. अवकाशात एआयची अंमलबजावणी करताना आपण निष्काळजी राहू शकत नाही," असे ते म्हणाले.
त्यांनी आणखी एक धोका अधोरेखित केला. पुरेशा सुरक्षा उपायांशिवाय अवकाशात एआय तैनात केल्यास अवकाशातील कचऱ्याचा धोका वाढू शकतो. अवकाशात तैनात प्रणाली सहज बदलता येऊ नयेत, यासाठी सुरक्षा मानकेही हवीत, असे ते म्हणाले.
इनबाउंड एरोस्पेसचे सहसंस्थापक कॅप्टन अभिजित भुते (निवृत्त) यांनी सांगितले की, देशाकडे अवकाशयान परत आणण्यासाठी स्वतंत्र पुनर्प्राप्ती क्षेत्र नाही. २०२८ मध्ये नियोजित मोहिमेचा उल्लेख करताना ते म्हणाले, अवकाशयान कुठे उतरेल, याबाबत स्पष्टता हवी. देशांतर्गत पायाभूत सुविधा नसल्यास ऑस्ट्रेलियासारख्या देशांवर अवलंबून राहावे लागेल.
गॅलेक्सआयचे ऑप्टोसार तंत्रज्ञान रडार आणि ऑप्टिकल इमेजिंग एकत्र करून दिवसा-रात्री पृथ्वी निरीक्षण करते. गॅलेक्सआयचे सहसंस्थापक डेनिल चावडा यांनी मायक्रोवेव्ह सेन्सरच्या परवान्यांविषयीच्या आंतरराष्ट्रीय मंचांमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व वाढवायला हवे, असे सांगितले. नियामक अस्पष्टतेमुळे प्रकल्प दोन वर्षांपर्यंत लांबू शकतात, असे ते म्हणाले.
व्योमआयसीचे सहसंस्थापक लोकेश कबडाल यांनी देशांतर्गत मागणी वाढवण्यासाठी सरकारने पावले उचलायला हवीत, असे सांगितले. सध्या खासगी अवकाश कंपन्या मुख्यतः इस्रोच्या पुरवठादार म्हणूनच काम करतात, असे त्यांनी नमूद केले.
सरकारी आकडेवारीनुसार देशातील नोंदणीकृत अवकाश स्टार्टअपची संख्या २०१४ मध्ये एक होती. ऑगस्ट २०२६ पर्यंत ती सुमारे ४४० झाली आहे. देशाची अवकाश अर्थव्यवस्था २०३० पर्यंत ४० ते ४५ अब्ज डॉलरवर पोहोचण्याचा अंदाज आहे.