पंतप्रधान संशोधन अध्यक्ष (पीएमआरसी)
योजनेविषयी
भारत सरकारने 'पंतप्रधान संशोधन पीठ' (पीएमआरसी) योजनेचे अनावरण केले. शिक्षण मंत्रालयाच्या उच्च शिक्षण विभागाकडून ही योजना सुरू करण्याची योजना आहे. उच्च शिक्षण आणि संशोधन परिसंस्था बळकट करण्यासाठी भारतीय वंशाचे अव्वल संशोधक आणि शास्त्रज्ञांना भारतात परत आणणे हा या योजनेचा उद्देश आहे. ही योजना तीन श्रेणींमध्ये 120 संशोधन पदे प्रदान करतेः यंग रिसर्च फेलो, सीनियर रिसर्च फेलो आणि रिसर्चेअर; 14 प्राधान्य क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी भरीव संशोधन निधी, जागतिक दर्जाचे प्रयोगशाळा समर्थन आणि प्रशासकीय स्वायत्तता प्रदान करते. अर्जदार हा सध्या परदेशात कार्यरत असलेला भारतीय वंशाचा प्रख्यात शास्त्रज्ञ किंवा संशोधक असावा. ही योजना आय. आय. टी. परिषद आणि शिक्षण मंत्रालयाद्वारे राबवली जाते. या योजनेसाठी अर्ज स्वीकारले जातात (विशिष्ट अर्ज पद्धतीची माहिती प्रदान केलेल्या स्त्रोतांमध्ये उपलब्ध नाही). <बीआर>
लाभ
पाच वर्षांच्या कालावधीत 120 संशोधन पदांची स्थापना-तीन श्रेणींमध्ये उपलब्ध पदेः यंग रिसर्च फेलो, सीनियर रिसर्च फेलो आणि रिसर्चेअर.-महत्त्वाकांक्षी संशोधन कार्यसूचींचा पाठपुरावा करण्यासाठी भरीव संशोधन निधीची तरतूद.-जागतिक दर्जाच्या प्रयोगशाळेतील पाठबळ आणि पायाभूत सुविधांची उपलब्धता.-नोकरशाहीतील अडथळे कमी करण्यासाठी प्रशासकीय स्वायत्तता प्रदान करणे.-निवडलेल्या उमेदवारांना दीर्घकालीन कार्यकाळ देण्याची तरतूद.-राष्ट्रीय स्तरावर महत्त्वपूर्ण असलेल्या 14 क्षेत्रांमध्ये अत्याधुनिक संशोधनाचे नेतृत्व करण्याची संधी.-पी. एच. डी. अभ्यासक आणि पोस्टडॉक्टरल संशोधकांना मार्गदर्शन करण्याची संधी
पात्रता
अर्जदार भारतीय वंशाचा संशोधक किंवा शास्त्रज्ञ असावा.-अर्जदार सध्या परदेशात काम करत असावा.-अर्जदार कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्वांटम तंत्रज्ञान, प्रगत साहित्य, स्वच्छ ऊर्जा, जैवतंत्रज्ञान, अंतराळ विज्ञान किंवा सेमीकंडक्टर्स यासारख्या प्राधान्य क्षेत्रांमध्ये अत्याधुनिक संशोधनाचे नेतृत्व करण्यास सक्षम असणे आवश्यक आहे.-अर्जदार तीन परिभाषित श्रेणींपैकी एकासाठी पात्र असणे आवश्यक आहेः यंग रिसर्च फेलो, सीनियर रिसर्च फेलो किंवा रिसर्चेअर
अर्ज कसा करावा
Online
केंद्र सरकारने 2026-2027 मध्ये या योजनेची घोषणा केली होती. ही योजना सध्या प्रस्ताव/अनावरण टप्प्यात असल्याने, योजनेच्या अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांची प्रतीक्षा आहे आणि ती योग्य वेळी संबंधित मंत्रालय/विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळाद्वारे जनतेला उपलब्ध करून दिली जाईल. अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांच्या उपलब्धतेनुसार अर्ज प्रक्रिया विभाग त्यानुसार अद्ययावत केला जाईल
आवश्यक कागदपत्रे
*केंद्र सरकारने 2026-2027 मध्ये या योजनेची घोषणा केली होती. ही योजना सध्या प्रस्ताव/अनावरण टप्प्यात असल्याने, अधिकृत योजनेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांची प्रतीक्षा आहे आणि संबंधित मंत्रालय/विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळाद्वारे योग्य वेळी लोकांसाठी उपलब्ध करून दिली जाईल. अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वे उपलब्ध झाल्यावर हा विभाग त्यानुसार अद्ययावत केला जाईल.*आवश्यक कागदपत्रांची खालील यादी पात्रता निकष आणि प्रमाणित शैक्षणिक अर्जाच्या आवश्यकतांवरून गृहीत धरली जातेः
- ओळखीचा पुरावा (पारपत्र, मतदार ओळखपत्र किंवा आधार कार्ड).
- भारतीय वंशाचा पुरावा (ओव्हरसीज सिटीझन ऑफ इंडिया (ओसीआय) कार्ड किंवा भारतीय वंशाची व्यक्ती (पीआयओ) कार्ड, लागू असल्यास).
- शैक्षणिक पात्रता प्रमाणपत्रे (डॉक्टरेट पदवी/पीएचडी प्रमाणपत्र, पदव्युत्तर पदवी प्रमाणपत्र).
- चालू रोजगाराचा पुरावा (परदेशी संस्थेकडूनियुक्ती पत्र, चालू पगाराची पर्ची).
- तपशीलवार अभ्यासक्रम व्हिटे (सी. व्ही.) (शैक्षणिकामगिरी, कामाचा अनुभव आणि पुरस्कार ह्यांवर प्रकाश टाकणे).
- संशोधन प्रकाशने आणि पेटंट्सची यादी (क्षेत्रात प्रतिष्ठा प्रस्थापित करण्यासाठी).
- संशोधन प्रस्ताव (14 प्राधान्य क्षेत्रांपैकी एका क्षेत्रात प्रस्तावित संशोधन कार्यक्रमाचा तपशील).
- अनुभव प्रमाणपत्रे (पूर्वीच्या आणि सध्याच्या नियोक्त्यांकडून कामाचा कालावधी आणि स्वरूप दर्शविणारी).
- उद्देशाचे निवेदन (भारतात परत येण्याची आणि संशोधन परिसंस्थेत योगदान देण्याची प्रेरणा स्पष्ट करणे).
कोण पात्र नाही
<बीआर>
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- या नवीन संशोधन योजनेद्वारे व्यावसायिकांच्या कोणत्या विशिष्ट गटाला प्रामुख्याने लक्ष्य केले आहे हे तुम्ही कृपया स्पष्ट करू शकता का?
हा उपक्रम प्रामुख्याने भारतीय वंशाचे अव्वल संशोधक आणि शास्त्रज्ञांना लक्ष्य करतो जे सध्या परदेशात काम करत आहेत आणि संशोधन परिसंस्था बळकट करण्यासाठी त्यांना भारतात परत आणू इच्छितात.
- मी सध्या भारताबाहेर शास्त्रज्ञ म्हणून काम करत आहे; या उपक्रमांतर्गत पदांसाठी अर्ज करण्यास मी पात्र आहे का?
होय, ही योजना विशेषतः भारतात संशोधनाचे नेतृत्व करण्यासाठी सध्या परदेशात काम करणाऱ्या भारतीय वंशाच्या जागतिक प्रतिभेला आकर्षित करण्यासाठी आणि त्यांना गुंतवण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.
- या विशिष्ट संशोधन उपक्रमांतर्गत कोणत्या वेगवेगळ्या श्रेणीतील पदे तयार केली जात आहेत?
या योजनेमुळे तीन वेगवेगळ्या श्रेणींमध्ये पदे तयार होतातः यंग रिसर्च फेलो, सीनियर रिसर्च फेलो आणि रिसर्चेअर, ज्यामुळे विविध कारकिर्दीच्या टप्प्यांवरील प्रतिभेला सामावून घेता येते.
- ही योजना ज्या विशिष्ट प्राधान्य क्षेत्रांवर किंवा संशोधन क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करू इच्छित आहे त्यांची यादी तुम्ही देऊ शकता का?
ही योजना सेमीकंडक्टर्स, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (ए. आय.), स्वच्छ ऊर्जा, प्रगत साहित्य, क्वांटम तंत्रज्ञान, जैवतंत्रज्ञान आणि अंतराळ विज्ञान यासह 14 राष्ट्रीय महत्त्वपूर्ण क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करते.
- या उपक्रमाच्या माध्यमातूनिर्दिष्ट कालावधीत एकूण किती संशोधन पदांची निर्मिती होणे अपेक्षित आहे?
पाच वर्षांच्या कालावधीत विविध भारतीय तंत्रज्ञान संस्थांमध्ये (आय. आय. टी.) 120 संशोधन सहकारी आणि अध्यक्षांना नियुक्त करण्याचा सरकारचा प्रस्ताव आहे.
- या योजनेअंतर्गत निवडलेल्या उमेदवारांना कोणत्या प्रकारचे आर्थिक सहाय्य किंवा संशोधन निधी मिळण्याची अपेक्षा आहे?
निवड झालेल्या उमेदवारांना त्यांचे काम सुलभ करण्यासाठी जागतिक दर्जाच्या प्रयोगशाळेच्या पाठबळासह महत्त्वाकांक्षी संशोधन कार्यसूचींचा पाठपुरावा करण्यासाठी भरीव संशोधन निधी प्रदान केला जाईल.
- निवडक संशोधकांना महत्त्वपूर्ण नोकरशाही अडथळ्यांना तोंड न देता त्यांचे प्रशासन व्यवस्थापित करण्याचे स्वातंत्र्य असेल का?
होय, ही योजना नियुक्त अध्यक्ष प्राध्यापकांसाठी प्रशासकीय स्वायत्तता सुनिश्चित करते, ज्यामुळे त्यांना नोकरशाहीतील अडथळ्यांमुळे अडथळा न येता त्यांच्या संशोधनावर लक्ष केंद्रित करता येते.
- भारतातील कोणत्या शैक्षणिक संस्था प्रामुख्याने या विशिष्ट सरकारी योजनेअंतर्गत निवडलेल्या संशोधकांचे यजमानपद भूषवतील?
या योजनेअंतर्गत निवडलेले संशोधक आणि शास्त्रज्ञ प्रामुख्याने भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (आय. आय. टी.) आणि इतर प्रमुख संस्थांमध्ये नियुक्त केले जातील.
- ही योजना यजमान संस्थांमध्ये विद्यार्थ्यांना किंवा इतर तरुण संशोधकांना मार्गदर्शन करण्यासाठी काही संधी देते का?
होय, परतणाऱ्या शास्त्रज्ञांकडून यंग रिसर्च फेलो, पीएचडी विद्वान आणि पोस्टडॉक्टरल संशोधकांना मार्गदर्शन करणे अपेक्षित आहे, ज्यामुळे अभ्यासक्रमाच्या आधुनिकीकरणात योगदान मिळेल.
- या योजनेंतर्गत संशोधन अध्यक्ष म्हणूनियुक्त केलेल्या शास्त्रज्ञांना अपेक्षित कालावधी किंवा कार्यकाळ किती आहे?
ही योजना निवडलेल्या शास्त्रज्ञांना दीर्घकालीन कार्यकाळ प्रदान करते, ज्यामुळे त्यांना उच्च-प्रभाव प्रयोगशाळा स्थापन करण्यासाठी आणि दीर्घकालीन संशोधन उद्दिष्टांचा पाठपुरावा करण्यासाठी स्थिरता मिळते.
केंद्रातील आणखी योजना
आम आदमी विमा योजना
जीवन विमा संरक्षणः * * *-नैसर्गिक मृत्यूः ₹30,000/--अपघातामुळे मृत्यूः ₹75,000/- आणि ₹75,000/- अपंगत्व लाभः * *-अपघातामुळे एकूण कायमस्वरुपी अपंगत्व (दोन डोळे किंवा दोन हातपाय…
तपशील पहा →
अब्दुल कलाम टेक्नॉलॉजी इनोव्हेशन नॅशनल फेलोशिप
1. शिष्यवृत्तीची रक्कम नियमित उत्पन्नाव्यतिरिक्त दरमहा ₹25,000/- आहे. 1. वार्षिक ₹ <आयडी1 लाखांचे संशोधन अनुदान. 1. यजमान संस्थेला वर्षाला ₹1 लाखांची भरपाई. * * टीपः * ही…
तपशील पहा →
तंत्रज्ञान विकास आणि प्रसारासाठी ज्ञानाची उपलब्धता (ए2के +)-अभ्यास
* * पाठबळ खालील खर्चाच्या बाबींसाठी असेलः * * 1. मनुष्यबळ. 1. नेटवर्किंग, सर्वेक्षण, भागधारकांच्या बैठका, तज्ञ, संसाधन व्यक्ती इत्यादींसाठी प्रवास; (प्रकल्पांतर्गत आंतरराष्ट्रीय…
तपशील पहा →
आगाऊ अधिकृतता (एए)
1. निर्यातीसाठीच्या गुंतवणुकीला जेथे लागू असेल तेथे मूलभूत सीमाशुल्क, अतिरिक्त सीमाशुल्क, शैक्षणिक उपकर, डंपिंगविरोधी शुल्क, सुरक्षा शुल्क आणि संक्रमण उत्पादन विशिष्ट सुरक्षा…
तपशील पहा →