मुंबई : 2026 च्या पहिल्या आठ महिन्यांत महाराष्ट्रात 2,119.69 कोटी रुपयांची सायबर फसवणूक झाली, म्हणजे दररोज सरासरी 8.72 कोटी रुपये, असे महाराष्ट्र सायबरच्या नोंदी सांगतात. त्यातील 587.40 कोटी रुपये म्हणजे 27.71 टक्के रक्कम तपास यंत्रणांना वाचवता आली. त्यामुळे नागरिकांचे 1,532.29 कोटी रुपयांचे नुकसान झाले.
31 ऑगस्टपर्यंत संस्थेकडे 2,08,767 तक्रारी आल्या. 2025 मध्ये संपूर्ण वर्षभरात 2,84,281 तक्रारी आल्या होत्या, त्यात 3,536.42 कोटी रुपयांची फसवणूक नोंदली गेली आणि 617.52 कोटी रुपये वाचवले गेले.
नोंदवलेली रक्कम आणि परत मिळालेली रक्कम यातील अंतराला यांत्रिक कारण आहे. गुन्हेगार रक्कम विभागून काही मिनिटांत अनेक बँक खाती, वॉलेट व पेमेंट माध्यमांतून पुढे पाठवतात. नागरिकाला फसवणूक समजून तक्रार दाखल करेपर्यंत पैसा दोन-तीन स्तरांपुढे गेलेला असतो.
जड काम म्युल खाती करतात. आर्थिकदृष्ट्या दुबळे नागरिक व बेरोजगार तरुण यांची खाती गुन्हेगार वापरतात, असे तपासात दिसते. खात्याची किट व गोपनीय माहिती 15 ते 20 हजार रुपयांना विकत घेतली जाते आणि त्या खात्यांशी जोडलेल्या एटीएममधून पैसे काढल्यास 500 ते 1,000 रुपये दिले जातात.
हे जाळे दिल्ली, राजस्थान, झारखंड, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, बिहार, पश्चिम बंगाल व गुजरातपर्यंत पसरले आहे. बळींशी बोलणे, बनावट संदेश पाठवणे, खाती सांभाळणे व पैसा पुढे पाठवणे अशी कामे वेगवेगळे लोक करतात. रोख गोळा करणारे ठाणे, मीरा रोड व नालासोपारा येथे 10 ते 15 दिवस राहून मुंबईभरातील एटीएममधून पैसे काढताना आढळले आहेत.
फसवणुकीच्या व्यवहारानंतरच्या पहिल्या 60 मिनिटांचे म्हणजे "गोल्डन अवर"चे महत्त्व कमी होत आहे, असे एका अधिकाऱ्याने सांगितले. तक्रार आल्यावर पोलीस बळीची बँक माहिती तपासतात, फसवणुकीची पद्धत समजून घेतात आणि पुढील व्यवहार थांबवण्यासाठी बँकांना ई-मेल व दूरध्वनीने कळवतात. "पैसा अजून बँकिंग व्यवस्थेत असेल तर तो रोखता येतो."
बँकांकडून व्यवहाराची माहिती मिळण्यास 12 ते 24 तास लागू शकतात, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले, आणि पैसा वाट पाहत नाही. केंद्राच्या सिटिझन फायनान्शियल सायबर फ्रॉड रिपोर्टिंग अँड मॅनेजमेंट सिस्टममुळे 2026 च्या मध्यापर्यंत 32.80 लाखांहून अधिक तक्रारींत 11,158 कोटी रुपयांहून अधिक रक्कम वाचवण्यास मदत झाली आहे.
पोलिसांचा सल्ला सरळ आहे : कागदपत्रे जमा करण्याची वाट पाहू नका. बँकेला कळवा, 1930 वर फोन करा, नॅशनल सायबर क्राइम रिपोर्टिंग पोर्टलवर तक्रार नोंदवा आणि व्यवहाराची आयडी, स्टेटमेंट व स्क्रीनशॉट जपून ठेवा. पहिल्या 24 तासांत नोंदवलेल्या तक्रारीतून किमान काही रक्कम गोठवण्याची शक्यता अधिक असते.