नवी दिल्ली : भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (इस्रो) ३० ऑक्टोबरला जीएसएलव्ही मार्क-२ यानाच्या सहाय्यानं एनव्हीएस-०३ हा नेव्हिगेशन उपग्रह प्रक्षेपित करणार आहे. आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून हे प्रक्षेपण होईल.
या उपग्रहामुळे सुमारे १२,००० रेल्वेगाड्यांचं रिअल-टाइम ट्रॅकिंग करण्याच्या सरकारच्या उद्दिष्टाला मदत होणार आहे. सध्या सुमारे ८,७०० गाड्यांमध्ये ही प्रणाली बसवण्यात आली आहे. नाविक अर्थात भारतीय प्रादेशिक नेव्हिगेशन उपग्रह प्रणालीचा हा एक भाग आहे, जो देशांतर्गत आणि आसपासच्या भागात स्थान व वेळेची सेवा पुरवतो.
रेल्वे वाहतुकीचे नियोजन, गाड्यांची हालचाल लक्षात घेऊन वेळापत्रक सुधारणे आणि अपघात टाळण्यासाठी नेमकी स्थानमाहिती पुरवणे, यासाठी ही प्रणाली उपयुक्त ठरेल. प्रक्षेपणाची तयारी अंतिम टप्प्यात असल्याचं इस्रोनं कळवलं आहे.
दरम्यान, हवामान विभागानं केरळ आणि तामिळनाडूमध्ये मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाचा इशारा दिला आहे. अनेक जिल्ह्यांमध्ये ऑरेंज व पिवळा अलर्ट जारी करण्यात आला आहे. पुदुचेरी आणि करैकलच्या काही भागांत वादळ, विजा आणि जोरदार वाऱ्यांसह पाऊस पडू शकतो; २६ ऑक्टोबरपर्यंत मुसळधार पावसाची शक्यता आहे.
नाविक प्रणाली शेतकरी, मच्छीमार, वाहतूक आणि आपत्कालीन सेवांसाठी अचूक स्थानमाहिती उपलब्ध करते. रेल्वेच्या फॉग पायलट प्रकल्पासारख्या उपक्रमांत या तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे. इस्रोच्या या प्रक्षेपणामुळे देशाच्या स्वदेशी उपग्रह नेव्हिगेशन क्षमतेला बळकटी येईल. अंतराळ विभागाकडून प्रक्षेपणापूर्वीच्या तपासण्या सुरू असल्याचं सांगण्यात आलं आहे. हवामान विभागाचा इशारा पाहता केरळ व तामिळनाडूतील किनारी भागांतील मच्छीमारांना सतर्क राहण्याचं आवाहन प्रशासनानं केलं आहे. देशांतर्गत उपग्रह तंत्रज्ञानात आत्मनिर्भरता वाढवणं हे सरकारचं धोरण असल्याचं अधिकाऱ्यांनी सांगितलं.
उपग्रह प्रक्षेपित झाल्यानंतर काही दिवसांत त्याची कक्षा स्थिर होईल आणि त्यानंतर सेवा सुरू होईल. इस्रोनं प्रक्षेपणाचं थेट प्रसारण नागरिकांसाठी उपलब्ध केलं आहे.
प्रक्षेपण यशस्वी झाल्यास भारताची नेव्हिगेशन सेवा अधिक विश्वासार्ह होईल आणि त्याचा लाभ वाहतूक, कृषी व आपत्ती व्यवस्थापन या क्षेत्रांना होईल, असं अधिकाऱ्यांनी सांगितलं.