श्रीहरिकोटा : भारताची स्वतःची नेव्हिगेशन यंत्रणा — नविक — गेल्या काही महिन्यांपासून अडचणीत आहे. शुक्रवारी (३० ऑक्टोबर) रात्री ११.५१ वाजता इस्रो ती अडचण दूर करण्याचा प्रयत्न करणार आहे.
सतीश धवन अंतराळ केंद्राच्या दुसऱ्या प्रक्षेपण तळावरून जीएसएलव्ही-एफ १८ रॉकेट एनव्हीएस-०३ हा उपग्रह घेऊन उड्डाण घेईल. २४ तासांची उलटगणती गुरुवारी रात्री ११.५१ वाजता सुरू झाली.
जीएसएलव्हीचं हे २० वं उड्डाण आहे. ५० मीटर उंच, ४२० टन वजनाचं तीन टप्प्यांचं हे रॉकेट २,२३२ किलो वजनाचा एनव्हीएस-०३ जियोसिंक्रोनस ट्रान्सफर कक्षेत सोडेल. लक्ष्यित कक्षेचा पेरिजी १७० किमी, अपोजी ३७,०२३ किमी आणि कल २०.७५ अंश असेल.
यावेळी इस्रोनं एक मोठा बदल केला आहे. उपग्रहाचे पायरो व्हॉल्व्ह आधीच उघडे ठेवून उड्डाण केलं जाणार आहे. उड्डाणाच्या धक्क्यांपासून इंधन वेगळं ठेवण्याची नेहमीची पद्धत बाजूला सारून हा निर्णय घेण्यात आला आहे. जानेवारी २०२५ मध्ये एनव्हीएस-०२ च्या ऑर्बिट-रेझिंग इंजिनपर्यंत नियंत्रण सिग्नल पोहोचला नाही आणि उपग्रहाला कक्षा वाढवता आली नाही. त्या घटनेची चौकशी करणाऱ्या समितीनं सुचवलेले उपाय या उड्डाणात लागू केले आहेत.
एनव्हीएस-०३ मध्ये अंतराळ उपयोजना केंद्रानं विकसित केलेलं स्वदेशी रुबिडियम अणु घड्याळ आहे; त्यासोबत खरेदी केलेली अणु घड्याळंही आहेत. उपग्रह एल १, एल ५ आणि एस या तीन वारंवारता पट्ट्यांमध्ये सिग्नल पाठवेल. एल १ पट्ट्यामुळे स्मार्टफोन आणि स्मार्टवॉचसारखी आधुनिक उपकरणं नविकचा सिग्नल घेऊ शकतील.
सध्या नविककडे फक्त तीन कार्यरत उपग्रह आहेत — आयआरएनएसएस-१बी, आयआरएनएसएस-१आय आणि एनव्हीएस-०१. स्वतःचं स्थान ठरवण्यासाठी किमान चार उपग्रह लागतात, असं केंद्रीय मंत्री जितेंद्र सिंह यांनी २९ जुलैला लोकसभेत सांगितलं होतं. त्यामुळे नविक स्वतःच्या बळावर स्थान दाखवू शकत नाही, केवळ वेळ देऊ शकतं, असं त्यांनी म्हटलं होतं.
एनव्हीएस-०३ कक्षेत पोहोचून कार्यान्वित झाल्यास कार्यरत उपग्रहांची संख्या चार होईल. इस्रो अध्यक्ष व्ही. नारायणन यांनी गुरुवारी तिरुपतीत सांगितलं की यंदाची ही पाचवी मोहीम असून त्यानंतर चार कार्यरत नेव्हिगेशन उपग्रह अंतराळात असतील.
मात्र उड्डाण ही अर्धीच लढाई आहे. उपग्रहाला स्वतःच्या इंजिनानं कक्षा वाढवून ३२.५ अंश पूर्वेकडील निश्चित जागी पोहोचावं लागेल. तिथली चाचणी पूर्ण झाल्यावरच नविकची स्वतःच्या बळावर स्थान दाखवण्याची क्षमता परत येईल.