नवी दिल्ली : दिवाळीच्या सकाळी दिल्लीला असाच हवेचा दर्जा मिळाला, ज्याबद्दल ती आठवडाभर तक्रार करत होती.
रविवारी सकाळी 6 वाजता शहराचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक 384 होता, असं केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या आकडेवारीतून दिसतं. 'गंभीर' ची सीमा 400 आहे, त्यामुळे सरासरी त्या खाली होती. पण सरासरी नकाशा लपवते — तेव्हा अहवाल आलेल्या 23 पैकी 11 केंद्रं 400च्या पुढे होती. पंजाबी बागेत 450, आर.के. पुरम 449, आयआयटी दिल्ली 446, द्वारका 444, सीआरआरआय मथुरा रोड 425 आणि सिरी फोर्ट 423. उर्वरित 12 केंद्रं 301 ते 400 च्या दरम्यान होती. सकाळी 7.29 वाजता इंडिया गेट परिसर 398 वर होता.
ही दहा वर्षांतील सर्वात खराब दिवाळीपूर्व हवा असल्याचं सांगितलं जातंय. ती फटाक्यांनंतर नाही, त्यांच्या आधीच आली, हेच अधिकारी आणि डॉक्टरांसाठी चिंतेचं आहे.
तीन गोष्टी एकत्र जमल्या आहेत: पसरू न देणारी हवामानस्थिती, दिवाळीतील फटाके व वाहनांचा धूर, आणि शेजारच्या राज्यांतील पेंढा जाळण्याचा कळस. शनिवारी वाहतूक क्षेत्राचा वाटा 21.4 टक्के होता, तर पेंढा जाळण्याचा 1.7 टक्के — रविवारी तो 5.4 टक्क्यांपर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे. शुक्रवारी उपग्रह आकडेवारीने सहा राज्यांत 589 घटना नोंदवल्या: पंजाब 357, मध्य प्रदेश 139, राजस्थान 58, उत्तर प्रदेश 23, हरियाणा 9 आणि उत्तराखंड 3.
हवा गुणवत्ता व्यवस्थापन आयोगाने शुक्रवारी, 6 नोव्हेंबरला दिल्ली-एनसीआरमध्ये ग्रॅपचा तिसरा टप्पा लागू केला. धूळ उडवणारं बहुतांश बांधकाम व पाडकाम बंद, स्टोन क्रशर आणि खाणकामावर मर्यादा, दिल्लीत तसेच गुरुग्राम, फरीदाबाद, गाझियाबाद व गौतम बुद्ध नगरमध्ये बीएस-थ्री पेट्रोल आणि बीएस-फोर डिझेल चारचाकींवर निर्बंध. पाचवीपर्यंतच्या वर्गांना संकरित पद्धतीचा पर्याय, आणि सरकारी-खासगी कार्यालयांतील 50 टक्के कर्मचाऱ्यांना घरून कामाची परवानगी.
आरोग्यावरचा परिणाम दिसू लागलाय. एम्सचे माजी संचालक व फुफ्फुसतज्ज्ञ डॉ. रणदीप गुलेरिया सांगतात, श्वसनाच्या त्रासासाठी येणाऱ्या रुग्णांत जवळपास 20 टक्के वाढ झाली आहे. "दमा, सीओपीडी आणि हृदयविकार असलेल्या रुग्णांची लक्षणं बिघडत आहेत," ते म्हणतात. "आणि आता जे येत आहेत त्यात असेही आहेत ज्यांना आधी कसलाच श्वसनाचा त्रास नव्हता — घसा खवखवणं, दम लागणं, शीण, पुरून राहणारा खोकला."
दिल्लीची रुग्णालयं सतर्क करण्यात आली आहेत, आपत्कालीन विभागांत जादा खाटा राखीव ठेवल्या आहेत.
आज फक्त प्रमाणित ग्रीन फटाक्यांना परवानगी आहे, दोन वेळा — सकाळी 6 ते 7 आणि रात्री 8 ते 10. सोमवारपासून, 9 नोव्हेंबरपासून राजधानीत फटाक्यांवर पूर्ण बंदी परत येईल. सरासरी 401 चा 'गंभीर' टप्पा ओलांडला का, ते सोमवारी पुढच्या शहरव्यापी आकडेवारीनंतरच कळेल.