प्रधानमंत्री पोषण शक्ती निर्माण-डी. एन. एच. आणि डी. डी
योजनेविषयी
भारत सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयाने (एम. ओ. ई.) 2021 मध्ये देशभरात सुरू केलेली पी. एम. पोषण योजना शिक्षण विभागाच्या माध्यमातून दादरा आणि नगर हवेली आणि दमण आणि दीव या केंद्रशासित प्रदेशात राबवली जाते. सरकारी आणि सरकारी अनुदानित शाळांमध्ये नोंदणी केलेल्या मुलांना गरम, शिजवलेले, पौष्टिक जेवण पुरवण्याच्या उद्देशाने ही योजना पूर्वीच्या मध्यान्ह भोजन कार्यक्रमाला पुढे नेत आहे. बाल पोषण वाढवणे, शाळेतील नियमित उपस्थितीला प्रोत्साहन देणे आणि एकूण शैक्षणिकामगिरीला पाठबळ देणे हा यामागचा उद्देश आहे. या योजनेअंतर्गत, बालवाटिका, प्राथमिक (I-V) आणि उच्च प्राथमिक (VI-VIII) मधील पात्र मुलांना शाळेच्या सर्व कामकाजाच्या दिवशी ताजे तयार केलेले जेवण मिळते. निरोगी वाढीसाठी पुरेशा प्रमाणात उष्मांकाचे सेवन आणि आवश्यक पोषकद्रव्ये सुनिश्चित करण्यासाठी निर्धारित पोषणविषयक निकषांची पूर्तता करण्यासाठी जेवण तयार केले जाते. पीएम पोषणमध्ये अन्न सुरक्षा, गुणवत्ता देखरेख, स्वयंपाकघर उपकरणे, पायाभूत सुविधा बळकट करणे आणि प्रभावी अंमलबजावणी सुनिश्चित करण्यासाठी समुदायाचा सहभाग यासाठीच्या तरतुदींचा समावेश आहे. ही योजना विशेषतः आर्थिक आणि सामाजिकदृष्ट्या वंचित कुटुंबातील मुलांना लाभ देते, ज्यामुळे वर्गातील भूक कमी होण्यास आणि धारणा सुधारण्यास मदत होते. डी. एन. एच. आणि डी. डी. मध्ये, शिक्षण संचालनालय शालेय स्तरावरील समित्यांच्या (एस. एम. सी.) माध्यमातूनियोजन, निधी वाटप, जेवण तयार करण्याची मानके आणि देखरेखीची देखरेख करते. आपल्या सर्वांगीण दृष्टिकोनातून, पी. एम. पोषणचे उद्दिष्ट मुलांच्या आरोग्याला चालना देणे, कुपोषण कमी करणे आणि चांगल्या शिक्षण परिणामांसाठी सक्षम वातावरण निर्माण करणे हे आहे. <बीआर>
लाभ
- शाळेच्या सर्व कामकाजाच्या दिवशी विद्यार्थ्यांना गरम, शिजवलेले, पौष्टिक जेवण दिले जाते. 2) राष्ट्रीय पोषण मानकांनुसार पुरेशा प्रमाणात उष्मांक आणि प्रथिनांचे सेवन सुनिश्चित करणे. 3) शाळेत जाणाऱ्या मुलांचे आरोग्य आणि पोषण पातळी सुधारते. 4) शाळेतील उपस्थिती, धारणा वाढवणे आणि वर्गातील भूक कमी करणे. 5) विद्यार्थ्यांमध्ये उत्तम एकाग्रता आणि शिकण्याच्या परिणामांना समर्थन देते. 6) रक्तक्षय आणि कुपोषण दूर करण्यासाठी आवश्यक सूक्ष्म पोषकद्रव्ये पुरवते. 7) सरकारी आणि सरकारी अनुदानित शाळांमध्ये नावनोंदणीला प्रोत्साहन देणे. 8) भेदभाव न करता सर्व मुलांची सेवा करून सामाजिक समता बळकट करणे. 9) गुणवत्ता हमीसाठी अन्न सुरक्षा आणि स्वच्छतेच्या उपायांचा समावेश आहे. 10) स्वयंपाकघरातील उपकरणे आणि पायाभूत सुविधांच्या सुधारणांसाठी सहाय्य प्रदान करते
पात्रता
- अर्जदार सरकारी (बालवाटिका-आठवी), सरकारी अनुदानित (सहावी-आठवी) किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्था (बालवाटिका-आठवी) शाळेत नोंदणीकृत शालेय विद्यार्थी असावा. 2) मूल बलवतिका, प्राथमिक इयत्ता पहिली ते पाचवी किंवा उच्च प्राथमिक इयत्ता सहावी ते आठवीमध्ये शिकत असावे. 3) उत्पन्नाचे कोणतेही निकष लागू नाहीत; नोंदणी केलेली सर्व मुले पात्र आहेत. 4) आर. टी. ई. कायद्यांतर्गत विशेष प्रशिक्षण केंद्रांमध्ये (एस. टी. सी.) शिकणारी मुले आणि घर आधारित शिक्षणांतर्गत नोंदणी केलेली सी. डब्ल्यू. एस. एन. देखील पात्र आहेत
अर्ज कसा करावा
Offline
पायरी 1: मुल डी. एन. एच. आणि डी. डी. मधील सरकारी किंवा सरकारी अनुदानित शाळेत नावनोंदणी करते. पायरी 02: शाळेतील नावनोंदणीचा तपशील पीएम पोषण मिस पोर्टलवर अद्ययावत केला जातो. पायरी 3: दादरा आणि नगर हवेली आणि दमण जिल्ह्यात, केंद्रीकृत स्वयंपाकघरात जेवण तयार केले जाते आणि शाळांमध्ये वितरित केले जाते. दीव जिल्ह्यात, विकेंद्रीकृत स्वयंपाकघरात जेवण तयार केले जाते. पायरी 04: मुले शाळेत जातात आणि सर्व कामकाजाच्या दिवशी गरम शिजवलेले, पौष्टिक जेवण घेतात. पायरी 05: शालेय अधिकारी एम. आय. एस. पोर्टलद्वारे जेवणाची व्याप्ती, गुणवत्ता आणि उपस्थिती यांचे निरीक्षण करतात आणि अहवाल देतात. <बीआर>
आवश्यक कागदपत्रे
कोणत्याही कागदपत्रांची आवश्यकता नाही.
सरकारी (बालवाटिका ते इयत्ता आठवी) किंवा सरकारी अनुदानित शाळेत (इयत्ता सहावी ते इयत्ता आठवी) मुलाच्या नावनोंदणीची पडताळणी शालेय नोंदींद्वारे केली जाते.
कोण पात्र नाही
<बीआर>
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- पीएम पोषण योजना म्हणजे काय?
पीएम पोषण ही शिक्षण मंत्रालयाची केंद्र पुरस्कृत योजना आहे जी पोषण स्थिती सुधारण्यासाठी, वर्गातील भूक कमी करण्यासाठी आणि नियमित उपस्थितीला प्रोत्साहित करण्यासाठी सरकारी आणि सरकारी अनुदानित शाळांमधील मुलांना गरम शिजवलेले जेवण पुरवते.
- या योजनेंतर्गत कोणत्या प्रकारचे जेवण दिले जाते?
प्रत्येक शाळेच्या कामकाजाच्या दिवशी एक गरम शिजवलेले जेवण दिले जाते. जेवणात अन्नधान्य, डाळी, भाज्या, तेल/चरबी आणि मसाले, निर्धारित उष्मांक आणि प्रथिनांच्या निकषांची पूर्तता यांचा समावेश असतो.
- पीएम पोषण अंतर्गत पोषणविषयक निकष काय आहेत?
बालवाटिका/प्राथमिक (इयत्ता पहिली ते पाचवी) पीएम पोषण निकषांनुसारः
उष्मांकः 450
प्रथिनेः 12 ग्रॅम
पीएम पोषण निकषांनुसार उच्च प्राथमिक (इयत्ता सहावी ते आठवी):
उष्मांकः 700
प्रथिनेः 20 ग्रॅम
- प्रत्येक मुलासाठी दररोजच्या अन्नाच्या प्रमाणाचे निकष काय आहेत?
प्राथमिकः
धान्यः 100 ग्रॅम
डाळीः 20 ग्रॅम
भाज्या-50 ग्रॅम
तेल आणि चरबीः 5 ग्रॅम
मीठ आणि मसालेः गरजेनुसार
उच्च प्राथमिकः
अन्नधान्य-150 ग्रॅम
डाळीः 30 ग्रॅम
भाज्या-75 ग्रॅम
तेल आणि चरबीः 7.5 ग्रॅम
मीठ आणि मसालेः गरजेनुसार
- पंतप्रधान पोषण योजनेचा मुख्य उद्देश काय आहे?
नियमित शाळेतील उपस्थितीला प्रोत्साहन देतानाच शालेय मुलांची पोषण स्थिती सुधारणे हा या योजनेचा उद्देश आहे. हे शिकण्याच्या चांगल्या परिणामांना आधार देते आणि दररोज गरम, पौष्टिक जेवण देऊन एकाग्रता वाढवते. याव्यतिरिक्त, ही योजना विद्यार्थ्यांमधील कुपोषण आणि रक्तक्षय कमी करण्यासाठी काम करते आणि पार्श्वभूमीची पर्वा न करता सर्व मुले सामायिक भोजन करतील याची खात्री करून सामाजिक समानतेला प्रोत्साहन देते.
- डी. एन. एच. आणि डी. डी. मध्ये जेवण कोण तयार करते?
दादरा आणि नगर हवेली आणि दमणमध्ये-केंद्रीकृत स्वयंपाकघरात जेवण तयार केले जाते आणि शाळांमध्ये वितरित केले जाते.
दीवमध्ये-विकेंद्रीकृत स्वयंपाकघरात जेवण तयार केले जाते.
- पीएम पोषणमध्ये कोणत्या अतिरिक्त मदतीचा समावेश आहे?
ही योजना स्वयंपाकघरातील उपकरणे आणि भांडी पुरवते, पायाभूत सुविधा बळकट करते आणि अन्न सुरक्षा आणि स्वच्छता सुनिश्चित करते. शालेय व्यवस्थापन समित्या (एस. एम. सी.), मुख्याध्यापक आणि जिल्हा पथकांद्वारे जेवणाचे निरीक्षण केले जाते, ज्यामध्ये एम. आय. एस.-आधारित अहवाल आणि सर्व्ह करण्यापूर्वी अनिवार्य चव असते. याव्यतिरिक्त, सणासुदीच्या प्रसंगी तिथी भोजन दिले जाते, शालेय पोषण उद्याने स्थापन केली जातात, आरोग्य विभागाद्वारे आर. बी. एस. के. योजनेअंतर्गत विद्यार्थ्यांची आरोग्य तपासणी केली जाते आणि स्वयंपाकी मदतनीसांना प्रशिक्षित आणि देखरेख केली जाते.
- डी. एन. एच. आणि डी. डी. मध्ये पीएम पोषण अंतर्गत किती मुले आणि शाळा समाविष्ट आहेत?
दादरा आणि नगर हवेली आणि दमण आणि दीवमध्ये, ही योजना सर्व सरकारी आणि सरकारी अनुदानित शाळांमधील सर्विद्यार्थ्यांना समाविष्ट करते, पौष्टिक मध्यान्ह भोजनाची उपलब्धता सुनिश्चित करते आणि उत्तम आरोग्य आणि शिकण्याच्या परिणामांना समर्थन देते.
- पंतप्रधान पोषण योजनेसाठी कोण पात्र आहे?
डी. एन. एच. आणि डी. डी. मध्ये, सरकारी शाळा (बालवाटिका ते आठवी), सरकारी अनुदानित शाळा (सहावी ते आठवी) आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळांमध्ये नोंदणी केलेली मुले पात्र आहेत.
- पात्रतेचे काही निकष आहेत का?
नाही. पार्श्वभूमीची पर्वा न करता सर्विद्यार्थ्यांना समाविष्ट केले जाते.
- खाजगी किंवा विनाअनुदानित शाळांमधील विद्यार्थी पात्र आहेत का?
नाही. केवळ सरकारी, सरकारी अनुदानित आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळांमध्ये नोंदणी केलेली मुले समाविष्ट केली जातात.
- विशेष प्रशिक्षण केंद्रांमध्ये (एस. टी. सी.) जाणारी मुले किंवा गृह-आधारित शिक्षणांतर्गत विशेष गरजा असलेली मुले पात्र आहेत का?
होय. ही मुलेही या योजनेसाठी पात्र आहेत.
- मुलांना जेवण मिळण्यासाठी शाळेत हजर राहण्याची गरज आहे का?
होय. ज्या दिवशी जेवण दिले जाते त्या दिवशी शाळेत जाणारी मुलेच त्या दिवसाच्या जेवणासाठी पात्र असतात.
- पीएम पोषणसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया आहे का?
नाही.
- या योजनेत मुलाची नोंदणी कशी होते?
सरकारी शाळा (बालवाटिका ते आठवी) किंवा सरकारी अनुदानित शाळा (सहावी ते आठवी) आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये नावनोंदणी केल्याने मूल आपोआप जेवणासाठी पात्र ठरते.