इन्स्पायर पुरस्कार-मानक (मिलियन माइंड्स ऑगमेंटिंग नॅशनल एस्पिरेशन्स अँड नॉलेज)
योजनेविषयी
'इनोव्हेशन इन सायन्स पर्स्यूट फॉर इन्स्पायर्ड रिसर्च' (इन्स्पायर) योजना ही विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाच्या प्रमुख कार्यक्रमांपैकी एक आहे. तंत्रज्ञान (डीएसटी), विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालय, भारत सरकार. 13 डिसेंबर 2008 रोजी माननीय पंतप्रधानांनी ही योजना सुरू केली होती, इन्स्पायर पुरस्कार-मानक (मिलियन माइंड्स ऑगमेंटिंग नॅशनल एस्पिरेशन्स अँड नॉलेज), डी. एस. टी. द्वारे नॅशनल इनोव्हेशन फाउंडेशन-इंडिया (एन. आय. एफ.) या डी. एस. टी. च्या स्वायत्त संस्थेसह अंमलात आणले जात आहे, ज्याचा उद्देश इयत्ता 6 वी ते 10 वी पर्यंतच्या वयोगटातील विद्यार्थ्यांना प्रेरित करणे हा आहे. शालेय मुलांमध्ये सर्जनशीलता आणि नाविन्यपूर्ण विचारांच्या संस्कृतीला चालना देण्यासाठी विज्ञान आणि सामाजिक अनुप्रयोगांमध्ये रुजलेल्या दहा लाख मूळ कल्पना/नवकल्पनांचे लक्ष्य ठेवणे हा या योजनेचा उद्देश आहे. या योजनेअंतर्गत, शाळा विद्यार्थ्यांच्या दोन ते तीन सर्वोत्कृष्ट मूळ कल्पना/नवकल्पना नामांकित करू शकतात. शाळांनी विद्यार्थ्यांना स्थानिक समस्या ओळखण्यासाठी आणि प्रकल्प म्हणून त्यावर उपाय शोधण्यासाठी प्रोत्साहित केले पाहिजे. यापैकी काही प्रकल्प ई-एम. आय. ए. एस. पोर्टलमध्ये नमूद केलेल्या स्वच्छ भारत, डिजिटल इंडिया, स्वस्थ भारत, मेक इन इंडिया इत्यादी राष्ट्रीय प्रमुख कार्यक्रमांशी संलग्न केले जाऊ शकतात.
लाभ
- थेट लाभ हस्तांतरण (डी. बी. टी.) योजनेद्वारे विद्यार्थ्यांच्या बँक खात्यात 10,000/- रुपयांचे इन्स्पायर पुरस्कार वितरित करणे. 1. एन. एल. ई. पी. सी. मध्ये सहभागी होण्यासाठी एस. एल. ई. पी. सी. नंतर निवडण्यात आलेल्या 1000 विद्यार्थ्यांना नमुना विकासासाठी मार्गदर्शन आणि निधी सहाय्य. 1. 1,00,00 पुरस्कार दरवर्षी दिले जातात. 1. डी. एस. टी. द्वारे आयोजित होणाऱ्या वार्षिक राष्ट्रीय स्तरावरील प्रदर्शन आणि प्रकल्प स्पर्धेत (एन. एल. ई. पी. सी.) 1000 प्रतिकृती नमुने/प्रकल्प सहभागी होतील. 1. ज्युरी राष्ट्रीय पुरस्कारांसाठी आणि भविष्यातील कल्पनांसाठी अव्वल 60 मॉडेल्स/प्रकल्पांची निवड करेल. 1. अव्वल 60 मॉडेल्स/प्रकल्पांची राष्ट्रीय पुरस्कारांसाठी निवड केली जाईल आणि पहिल्या तीन (3) लोकांना राष्ट्रीय पुरस्कार (सुवर्ण/रौप्य/कांस्य पदके) दिले जातील. 1. अव्वल 60 राष्ट्रीय विजेते देखील नवोन्मेष आणि उद्योजकता महोत्सवात सहभागी होतील. 1. उत्पादन/प्रक्रिया विकासाची क्षमता असलेल्या प्रकल्पांना व्यापारीकरणासाठी आणखी पाठबळ दिले जाईल. 1. पेटंट दाखल करण्याची शक्यता असलेल्या प्रकल्पांना एन. आय. एफ./टी. आय. एफ. ए. सी. द्वारे पाठबळ दिले जाईल. 1. दरवर्षी निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांनाही डी. एस. टी. द्वारे सकुरा विनिमय कार्यक्रमांतर्गत जपानला पाठवले जाईल.
पात्रता
- विद्यार्थ्यांसाठी पात्रता निकष * * 1. अर्जदाराचे वय 10-15 वर्षांपेक्षा कमी असावे. 1. अर्जदार इयत्ता 6 वी ते इयत्ता 10 वी पर्यंतचा असावा. शाळेसाठी पात्रता निकष * * 1. केंद्रीय/राज्य मंडळाची संलग्नता विचारात न घेता देशातील सर्व शाळा पात्र आहेत. 1. प्रत्येक शाळेतून दरवर्षी दोन ते तीन नामांकने स्वीकारली जातात. निवड निकष * कल्पना/नवकल्पनांची निवड नवीनता, सामाजिक उपयुक्तता, पर्यावरण स्नेहीपणा, वापरकर्ता स्नेहीपणा आणि विद्यमान समान तंत्रज्ञानाच्या तुलनेत तुलनात्मक लाभ यावर आधारित असेल.
अर्ज कसा करावा
Online
नोंदणी भरण्यापूर्वी, शाळेकडे वैध ईमेल आयडी असणे आवश्यक आहे. जरी प्राधिकरण बदलले तरी शाळेचा ईमेल आयडी वापरणे उचित आहे. पायरी 1: नोंदणी * *-इन्स्पायर-मानकच्या [अधिकृत संकेतस्थळाला/पोर्टलला] (http://www.inspireawards-dst.gov.in) भेट द्या. खाते तयार कराः पृष्ठाच्या शीर्षस्थानी असलेल्या 'अधिकृत लॉगिन' चिन्हावर क्लिक करा. त्यानंतर 'शाळा प्राधिकरण' वर टिचकी मारा. पुढील पृष्ठावर, 'नवीन नोंदणीसाठी' वर क्लिक करा-येथे क्लिक करा, तुम्हाला [नोंदणी पृष्ठावर] नेले जाईल (https://www.inspireawards-dst.gov.in/UserP/school-registration.aspx?view=vwSearchExistingForm).-पुढील स्क्रीनवर, 11 अंकी शाळा यू-डीआयएसई कोड/शाळा कोड प्रविष्ट करा. पुढील पडद्यावर, खालील अनिवार्य क्षेत्रे भराः राज्य/केंद्रशासित प्रदेश *, शाळांचे वर्गीकरण *, शाळा मंडळ *, महसूल जिल्हा *, महसूल उपजिल्हा (तहसील/तालुका/गट इ.) *, शिक्षण जिल्हा *, शाळेचे नाव *, संपूर्ण टपाल पत्ता *, पिन कोड *, शाळेचा अधिकृत फोन (असल्यास), फॅक्स क्रमांक (असल्यास), शाळेच्या अधिकृत अधिकाऱ्याचा ई-मेल पत्ता *, वेब पत्ता (असल्यास), शाळेच्या अधिकृत अधिकाऱ्याचा मोबाईल क्रमांक *, शाळेचा कोड, जर असेल तर (जिल्हा/राज्य शिक्षण अधिकाऱ्यांनी वाटप केल्याप्रमाणे). पायरी 2: मान्यता आणि वापरकर्त्याची ओळखपत्रे. * * नोंदणी केल्यानंतर तुम्हाला अर्ज क्रमांक मिळेल आणि जेव्हा जिल्हा प्राधिकरण मान्यता देईल, तेव्हा तुम्हाला वापरकर्ता आयडी आणि संकेतशब्द मिळेल. पायरी 3: अर्ज * *-लॉग इन करण्यासाठी वापरकर्ता आयडी आणि संकेतशब्द वापरा. विद्यार्थ्यांचे नामांकन सुरू करण्यासाठी 'विद्यार्थी नामांकन' हा पर्याय वापरा. - ऑनलाईन अर्जामध्ये, खालील अनिवार्य पदे भरा आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा. आवश्यक त्या दुरुस्त्या करा. - अटी आणि शर्ती, घोषणा आणि गोपनीयता धोरण मान्य करा आणि मान्य करा. - अर्ज पाठवण्यासाठी 'फॉरवर्ड एप्लिकेशन' बटणावर क्लिक करा, नंतर 'जनरेट एकनॉलेजमेंट' वर क्लिक करा. तुम्हाला एक पावती मिळेल, ती भविष्यातील संदर्भासाठी जतन करा. तुम्हाला काही समस्या उद्भवल्यास किंवा तुम्हाला काही प्रश्न असल्यास, तांत्रिक मदतीसाठी संपर्क माहिती किंवा हेल्पलाईनः 02764-261139,096384 18605, [email protected], 09:30 सकाळी 6 वाजेपर्यंत, सोमवार ते शुक्रवार अशी एक सपोर्ट सिस्टिम आहे. कालमर्यादा * *-नवीन नामांकने/प्रस्ताव पाठवण्यासाठी सर्व राज्य शिक्षण सचिवांना/एस. एन. ओ. ना पत्रः 27 मार्चपर्यंत. - कल्पना/संकल्पनेच्या तपशीलासह नामांकनांची प्राप्तीः 31 जुलैपर्यंत-एन. आय. एफ./डी. एस. टी. द्वारे नामांकनांची निवडः 15 ऑगस्टपर्यंत-विद्यार्थ्यांना ₹ 10,000/- इन्स्पायर पुरस्काराची रक्कम आणि प्रदर्शन आयोजित करण्यासाठी डी. एल. ई. पी. सी. आणि एस. एल. ई. पी. सी. ला निधी मंजूरः 15 सप्टेंबरपर्यंत-मार्गदर्शक कार्यशाळा आणि राज्यस्तरीय पुरस्कार विजेत्यांना नमुना विकास आणि नमुना मॉडेल तयार करण्यासाठी निधी मंजूरः 1 नोव्हेंबरपर्यंत-एन. एल. ई. पी. सी. चे आयोजनः डिसेंबरचा पहिला आठवडा-नवोन्मेष आणि उद्योजकतेच्या वार्षिक महोत्सवात सहभागः मार्च महिना
आवश्यक कागदपत्रे
- 11 शाळेचा यू-डायस कोड/शाळेचा कोड अंकी करा
- विद्यार्थ्यांचे स्कॅन केलेले छायाचित्र (जे. पी. जी./जे. पी. ई. जी./पी. एन. जी./जी. आय. एफ./बी. एम. पी., 2 एमबी)
- कल्पना/नावीन्यपूर्ण सारांश दस्तऐवज (पीडीएफ/जे. पी. जी./जे. पी. ई. जी./वर्ड, 2 एमबी)
- कल्पना/नवोन्मेषावर संक्षिप्त लेखन (केवळ इंग्रजीत 300 शब्दांपेक्षा जास्त नसावे)
- नामनिर्देशित विद्यार्थ्याच्या आधारशी जोडलेल्या बँक खात्याचा तपशील
- कल्पना/नावीन्यपूर्ण छायाचित्र (ऐच्छिक)
- कल्पना/नाविन्यपूर्ण व्हिडिओ/ऑडिओ (ऐच्छिक)
- विद्यार्थ्यांची निवड करण्यासाठी उद्दिष्ट निकषांचे संक्षिप्त वर्णन (100 शब्द)
- डी. एल. ई. पी. सी./एस. एल. ई. पी. सी. नंतर लगेचच वापर प्रमाणपत्र (यू. सी.)/खर्चाचे विवरण (एस. ई.) डी. एस. टी. कडे पाठवावे जेणेकरून पुढील वेळेसाठी निधी त्वरित जारी करता येईल. यू. सी. हे जी. एफ. आर. 2017 स्वरूपात असावेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
- नोंदणी किंवा अर्ज प्रक्रियेत अडचणी आल्यास शाळांना मदत आणि पाठबळ कुठे मिळू शकेल?
समस्यांचा सामना करणाऱ्या किंवा मदतीची आवश्यकता असलेल्या शाळा समर्थन प्रणालीशी संपर्क साधू शकतात, ज्यात तांत्रिक सहाय्य संपर्क माहिती आणि हेल्पलाईन समाविष्ट आहे. 02764-261139,096384 18605, आणि [email protected] या खालील संपर्क केंद्रांवर सोमवारी ते शुक्रवारी सकाळी 09:30 ते संध्याकाळी 6 वाजेपर्यंत आधार उपलब्ध आहे.
- इन्स्पायर योजनेसाठी, विशेषतः नामांकन आणि पुरस्कार वितरण कालावधीसाठी कोणती प्रमुख कालमर्यादा आहे?
या योजनेसाठी शाळांकडून 31 जुलैपर्यंत नामांकने पाठवली जातात, त्यानंतर ऑगस्टमध्ये निवडली जातात. ₹10,000 चा इन्स्पायर पुरस्कार 15 सप्टेंबरपर्यंत वितरित केला जातो. मार्गदर्शक कार्यशाळा आणि नमुना विकास निधी 1 नोव्हेंबरपर्यंत वाटप केला जातो. राष्ट्रीय स्तरावरील प्रदर्शन आणि प्रकल्प स्पर्धा (एन. एल. ई. पी. सी.) सामान्यतः डिसेंबरच्या पहिल्या आठवड्यात आयोजित केली जाते.
- नवोन्मेष आणि उद्योजकता महोत्सव आणि सर्वोच्च 60 राष्ट्रीय विजेते कसे सहभागी आहेत याबद्दल तुम्ही अधिक तपशील देऊ शकता का?
नवोन्मेष आणि उद्योजकता महोत्सव हा एक कार्यक्रम आहे ज्यामध्ये एन. एल. ई. पी. सी. मधील सर्वोच्च 60 राष्ट्रीय विजेते सहभागी होतात. हा मंच त्यांना त्यांचे नाविन्यपूर्ण प्रकल्प प्रदर्शित करण्यास आणि त्यांच्या सर्जनशील आणि उद्योजकतेच्या भावनेला चालना देण्यासाठी उद्योजक परिसंस्थेशी संलग्न होण्यास अनुमती देतो.
- इन्स्पायर योजनेअंतर्गत, विशेषतः इन्स्पायर पुरस्कार घटकाअंतर्गत विद्यार्थ्यांना कोणते फायदे मिळतात?
विद्यार्थ्यांना ₹ 10,000 चा इन्स्पायर पुरस्कार मिळतो, जो थेट लाभ हस्तांतरण (डी. बी. टी.) योजनेद्वारे थेट त्यांच्या बँक खात्यात वितरित केला जातो. याव्यतिरिक्त, त्यांना नमुना विकासासाठी मार्गदर्शन आणि निधीचे पाठबळ मिळते. सर्वोच्च 60 पुरस्कार विजेते वार्षिक राष्ट्रीय स्तरावरील प्रदर्शन आणि प्रकल्प स्पर्धेत (एन. एल. ई. पी. सी.) सहभागी होतात, ज्यात राष्ट्रीय पुरस्कार, कल्पना आणि उद्योजकता समर्थनाच्या आणखी संधी आहेत.
- पुरस्कारांसाठी कल्पना/नवकल्पना कशा निवडल्या जातात आणि निवड प्रक्रियेदरम्यान कोणत्या निकषांचा विचार केला जातो?
कल्पना/नवकल्पनांची निवड नवीनता, सामाजिक उपयुक्तता, पर्यावरण स्नेहीपणा, वापरकर्ता स्नेहीपणा आणि विद्यमान समान तंत्रज्ञानाच्या तुलनेत तुलनात्मक फायदा यासारख्या घटकांवर आधारित आहे. हे निकष हे सुनिश्चित करतात की निवडलेल्या कल्पना केवळ नाविन्यपूर्णच नाहीत तर त्यांची व्यावहारिक प्रासंगिकता देखील आहे.
- या योजनेत सहभागी होण्यासाठी शाळांसाठीचे पात्रता निकष तुम्ही स्पष्ट करू शकता का?
देशातील सर्व शाळा, केंद्रीय किंवा राज्य मंडळाची संलग्नता विचारात न घेता, सहभागी होण्यास पात्र आहेत. प्रत्येक शाळा दरवर्षी 2 ते 3 विद्यार्थ्यांना नामांकित करू शकते.
- इन्स्पायर पुरस्कार-मानकमध्ये सहभागी होण्यासाठी विद्यार्थ्यांसाठी पात्रता निकष काय आहेत?
पात्र होण्यासाठी, विद्यार्थी 10-15 वयोगटातील असावेत आणि 6 वी ते 10 वीच्या वर्गात नोंदणी केलेली असावी.
- इन्स्पायर योजनेत शाळा कशा प्रकारे सहभागी आहेत आणि विद्यार्थ्यांची सर्जनशीलता वाढवण्यात त्यांची काय भूमिका आहे?
त्यांच्या विद्यार्थ्यांच्या 2-3 सर्वोत्तम मूळ कल्पना/नवकल्पना नामांकित करून शाळा या योजनेत सक्रियपणे सहभागी होतात. ते विद्यार्थ्यांना स्थानिक समस्या ओळखण्यासाठी आणि प्रकल्पांच्या स्वरूपात उपाय शोधण्यासाठी प्रोत्साहित करतात. हे प्रकल्प राष्ट्रीय प्रमुख कार्यक्रमांशी सुसंगत असू शकतात, स्थानिक समस्या आणि स्वच्छ भारत, डिजिटल इंडिया आणि इतरांसारख्या राष्ट्रीय उपक्रमांमधील संबंध वाढवू शकतात.
- तुम्ही इन्स्पायर योजनेचा, विशेषतः इन्स्पायर पुरस्कार-मानक घटकाचा प्राथमिक उद्देश स्पष्ट करू शकता का?
इन्स्पायर योजनेचा प्राथमिक उद्देश, विशेषतः इन्स्पायर पुरस्कार-मानक, हा इयत्ता 6 वी ते 10 वी मध्ये शिकणाऱ्या 10-15 वयोगटातील विद्यार्थ्यांना प्रेरित आणि प्रेरित करणे हा आहे. शालेय मुलांना विज्ञान आणि सामाजिक अनुप्रयोगांमध्ये रुजलेल्या दहा लाख मूळ कल्पना/नवकल्पना घेऊन येण्यास प्रोत्साहित करून त्यांच्यात सर्जनशीलता आणि नाविन्यपूर्ण विचार विकसित करणे हे उद्दिष्ट आहे.
- अर्ज प्रक्रियेदरम्यान शाळेच्या अधिकाऱ्यांमध्ये बदल झाल्यास काय होईल?
ही योजना लवचिकता आणते, अधिकारात बदल असले तरीही शाळेचा ईमेल आयडी वापरण्यास सक्षम करते.
- या योजनेत जिल्हा स्तरीय तज्ज्ञ समिती (डी. एल. ई. पी. सी.) आणि राज्य स्तरीय तज्ज्ञ समितीची (एस. एल. ई. पी. सी.) भूमिका तुम्ही स्पष्ट करू शकाल का?
डी. एल. ई. पी. सी. आणि एस. एल. ई. पी. सी. विद्यार्थी प्रकल्पांची निवड करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात, ज्यामुळे सर्वोत्तम कल्पनांना मान्यता आणि पाठिंबा मिळेल याची खात्री होते.
- पेटंट संरक्षणाची आवश्यकता असलेल्या नाविन्यपूर्ण प्रकल्प असलेल्या विद्यार्थ्यांना ही योजना सहाय्य करते का?
होय, पेटंट क्षमता असलेले प्रकल्प असलेल्या विद्यार्थ्यांना पेटंट अर्ज प्रक्रिया मार्गी लावण्यासाठी पाठबळ मिळते.
- निधी किंवा पुरस्कारांचा गैरवापर रोखण्यासाठी काही सुरक्षा उपाय आहेत का?
होय, या योजनेत निधीचा गैरवापर रोखण्यासाठी नियंत्रण आणि शिल्लक समाविष्ट आहे आणि हे सुनिश्चित करते की पुरस्कार इच्छित हेतूंसाठी वापरले जातात.
- प्रकल्पाचे तपशील सादर करताना विद्यार्थ्यांसाठी काही महत्त्वाच्या बाबी कोणत्या आहेत?
विद्यार्थ्यांनी प्रकल्पाचे तपशीलवार आणि विशिष्ट शीर्षक आणि स्पष्ट सारांश द्यावा ज्यामध्ये प्रकल्पाचा उद्देश, समस्येचे निराकरण आणि त्याचे फायदे यांची रूपरेषा असेल. यामुळे योग्य मूल्यमापनाची खात्री होते.
- ही योजना सर्व प्रकारच्या शाळांमधील विद्यार्थ्यांसाठी सर्वसमावेशकतेला कशी प्रोत्साहन देते?
ही योजना सर्व शाळांसाठी खुली आहे, मंडळाची संलग्नता विचारात न घेता, विविध शैक्षणिक पार्श्वभूमीचे विद्यार्थी सहभागी होऊ शकतात हे सुनिश्चित करते.
- या योजनेच्या अंमलबजावणीत नॅशनल इनोव्हेशन फाऊंडेशनची (एन. आय. एफ.) काय भूमिका आहे?
एन. आय. एफ. निवड प्रक्रियेदरम्यान लक्षणीय संख्येने कल्पनांची निवड करते आणि विद्यार्थ्यांना नमुना विकासासाठी मार्गदर्शन समर्थन देते.
- मौलिकता आणि सर्जनशीलतेस प्रोत्साहन देण्यासाठी निवड प्रक्रिया कशी तयार केली जाते?
ही योजना नाविन्य, मौलिकता आणि सामाजिक गरजा पूर्ण करण्याची त्यांची क्षमता, सर्जनशील विचारांना चालना यासारख्या निकषांवर आधारित कल्पनांचे मूल्यांकन करते.
केंद्रातील आणखी योजना
आम आदमी विमा योजना
जीवन विमा संरक्षणः * * *-नैसर्गिक मृत्यूः ₹30,000/--अपघातामुळे मृत्यूः ₹75,000/- आणि ₹75,000/- अपंगत्व लाभः * *-अपघातामुळे एकूण कायमस्वरुपी अपंगत्व (दोन डोळे किंवा दोन हातपाय…
तपशील पहा →
अब्दुल कलाम टेक्नॉलॉजी इनोव्हेशन नॅशनल फेलोशिप
1. शिष्यवृत्तीची रक्कम नियमित उत्पन्नाव्यतिरिक्त दरमहा ₹25,000/- आहे. 1. वार्षिक ₹ <आयडी1 लाखांचे संशोधन अनुदान. 1. यजमान संस्थेला वर्षाला ₹1 लाखांची भरपाई. * * टीपः * ही…
तपशील पहा →
तंत्रज्ञान विकास आणि प्रसारासाठी ज्ञानाची उपलब्धता (ए2के +)-अभ्यास
* * पाठबळ खालील खर्चाच्या बाबींसाठी असेलः * * 1. मनुष्यबळ. 1. नेटवर्किंग, सर्वेक्षण, भागधारकांच्या बैठका, तज्ञ, संसाधन व्यक्ती इत्यादींसाठी प्रवास; (प्रकल्पांतर्गत आंतरराष्ट्रीय…
तपशील पहा →
आगाऊ अधिकृतता (एए)
1. निर्यातीसाठीच्या गुंतवणुकीला जेथे लागू असेल तेथे मूलभूत सीमाशुल्क, अतिरिक्त सीमाशुल्क, शैक्षणिक उपकर, डंपिंगविरोधी शुल्क, सुरक्षा शुल्क आणि संक्रमण उत्पादन विशिष्ट सुरक्षा…
तपशील पहा →