नवी दिल्ली : उत्तर द्यायला क्लाउड लागणारे एआय मॉडेल संरक्षण प्रतिष्ठानात, कमकुवत ब्रॉडबँड असलेल्या तालुक्याच्या कार्यालयात किंवा एकच संगणक असलेल्या शाळेत उपयोगी पडत नाही. बुधवारी राजधानीत सादर झालेली तीन मॉडेल्स नेमकी अशा खोल्यांसाठीच तयार केली आहेत.
झेंटेईक्यू एआयटेक इनोव्हेशन्सने धीर 2बी व धीर 5बी आणली, तर सोकेट लॅब्स टेक्नोलॉजी अँड रिसर्चने ईकेए-1 आणले. तिन्हीही इंडियाएआय मोहिमेअंतर्गत तयार झाली आहेत. अनेक भारतीय भाषा हाताळतात आणि इंटरनेट जोडणीशिवाय चालतात, असा कंपन्यांचा दावा आहे.
मांडणी सरळ आहे — कागदपत्रांवर आधारित स्वयंचलन. म्हणजे मॉडेल समोर ठेवलेल्या फाइलमधून उत्तर देते, प्रशिक्षणात पाहिलेल्या गोष्टींतून नाही. यात माहिती शोधणे, नागरिकांसाठीच्या सेवा आणि कंपन्यांची कामे यांचा समावेश होतो. संरक्षण, शासन, उद्योग आणि शिक्षण यांच्यासोबत बँकिंग, वित्तीय सेवा व सायबर सुरक्षाही या क्षेत्रांत गणली आहेत.
सरकारी खरेदीदारांसाठी खरी गोष्ट ऑफलाइन चालणे हीच. जे विभाग कागदपत्रे परदेशी सर्व्हरवर पाठवू शकत नाहीत, त्यांच्याकडे दोनच पर्याय होते — स्वतः बनवा किंवा राहू द्या. बंद (एअर-गॅप्ड) मशीनमध्ये चालणारे मॉडेल खरेदीचा प्रश्नच बदलून टाकते: "कोणता क्लाउड" ऐवजी "कोणता लॅपटॉप".
धीर 2बी आणि 5बी मधले आकडे पॅरामीटर संख्या आहेत, म्हणजे मॉडेलच्या आकाराचे ढोबळ माप. लहान मॉडेल साध्या हार्डवेअरवर चालतात आणि त्यामुळेच ऑफलाइन वापर शक्य होतो. ईकेए-1 चा आकार व रचना जाहीर केलेली नाही.
जे अजूनही जाहीर झालेले नाही — परवान्याच्या अटी, मॉडेल कुठून डाउनलोड करायची, भारतीय भाषांतील चाचणी निकाल आणि प्रशिक्षणाचा डेटा. याच गोष्टींवर ठरते की तालुक्याचे कार्यालय ते प्रत्यक्षात वापरू शकते का, आणि स्टार्टअप त्यावर उत्पादन उभारू शकते का.
भारताची एआय मोहीम आतापर्यंत घोषणांनी भरलेली आणि तयार उत्पादनांबाबत रिकामी राहिली आहे. या तीन मॉडेल्सची चाचणी स्वतंत्रपणे झाल्याशिवाय ती किती उपयोगी आहेत, हे सांगता येणार नाही. जोडणीशिवाय चालणारी तीन मॉडेल्स हे ठोस पाऊल आहे आणि तपासण्यायोग्यही आहे. पुढचे काही आठवडे सांगतील की ती डेमोबाहेर टिकतात का.