'पार्टिसिपेट मुंबई' हा केवळ सामाजिक उत्तरदायित्व (CSR) निधी उभारण्याचा मंच नसून शासन, महापालिका, कॉर्पोरेट आणि सामाजिक संस्थांनी एकत्र येऊन विकासासाठी काम करण्याचे व्यासपीठ आहे, असे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सांगितले. 'समग्र' संस्थेबरोबरच्या सामंजस्य करारामुळे महापालिकेच्या सेवा वितरण व्यवस्थेत सुधारणा होऊन प्रशासकीय प्रक्रिया सुलभ होईल आणि कार्यक्षमता वाढेल. या दोन्ही उपक्रमांमुळे मुंबईच्या विकासाला लोकसहभाग आणि गतिमान प्रशासनाची जोड मिळेल, असे मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सांगितले.
मुंबईच्या विकास प्रक्रियेत नागरिक, उद्योग-व्यवसाय क्षेत्र, स्वयंसेवी संस्था आणि तज्ज्ञांचा सहभाग वाढविण्यासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने 'पार्टिसिपेट मुंबई' हा भागीदारीचा नवा डिजिटल मंच सुरू केला आहे. त्याचे उद्घाटन तसेच महापालिकेच्या सेवा वितरण व्यवस्थेत सुधारणा, प्रशासकीय प्रक्रिया सुलभ करणे आणि कार्यक्षमता वाढविण्यासाठी 'समग्र' या संस्थेसोबत सामंजस्य कराराचे आदानप्रदान बृहन्मुंबई महापालिकेच्या सभागृहात करण्यात आले. त्यावेळी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस बोलत होते.
यावेळी कौशल्य, रोजगार, उद्योजकता व नावीन्यता मंत्री तथा मुंबई उपनगरे जिल्हा सहपालकमंत्री मंगल प्रभात लोढा, मुंबईच्या महापौर रितू तावडे, उपमहापौर संजय घाडी, महानगरपालिका आयुक्त अश्विनी भिडे यांच्यासह महापालिकेचे पदाधिकारी, नगरसेवक, अधिकारी, कर्मचारी तसेच उद्योग व स्वयंसेवी क्षेत्रातील प्रतिनिधी उपस्थित होते.
'पार्टिसिपेट मुंबई' हा सहभागाचा मंच
मुख्यमंत्री फडणवीस म्हणाले की, 'पार्टिसिपेट मुंबई' हा केवळ कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी (CSR) निधी उपलब्ध करून देणारा मंच नसून 'तुम्ही आणि आम्ही एकत्र येऊन समाजातील शेवटच्या घटकासाठी काय करू शकतो' यासाठीचा सहभागाचा मंच आहे. महापालिकेला ज्या क्षेत्रांमध्ये भागीदारीची आवश्यकता आहे, अशा विविध प्रकल्पांची माहिती या मंचावर उपलब्ध करून दिली जाईल. शिक्षण, आरोग्य, पाणी, रोजगार, पर्यावरण, उद्याने, सौंदर्यीकरण आणि गरिबी निर्मूलन यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये काम करू इच्छिणाऱ्या कंपन्या, स्वयंसेवी संस्था किंवा नागरिकांना त्यांच्या आवडीच्या प्रकल्पाची निवड करता येईल.
एखाद्या संस्थेला विशिष्ट क्षेत्रात काम करायचे असल्यास त्यांची स्वतःची योजनाही या मंचावर मांडता येईल. त्यामुळे महापालिका आणि सामाजिक तसेच कॉर्पोरेट क्षेत्र यांच्यातील दरी कमी होऊन विकासकामांना अधिक गती मिळेल, असा विश्वास मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी व्यक्त केला.
'CSR मध्ये पैसा नव्हे, परिणाम महत्त्वाचा'
कॉर्पोरेट सामाजिक उत्तरदायित्वासाठी (CSR) किती निधी खर्च झाला, यापेक्षा त्यातून किती लोककल्याण झाले आणि कोणता परिणाम साधला गेला, हे अधिक महत्त्वाचे असल्याचे मुख्यमंत्री फडणवीस म्हणाले.
CSR च्या माध्यमातून काम करणाऱ्या संस्थांकडून शासनाला नवीन तंत्रज्ञान, आधुनिक व्यवस्थापन पद्धती, प्रभावी निरीक्षण व्यवस्था आणि लवचिक कार्यपद्धती मिळते. शासनाच्या पारंपरिक प्रशासकीय प्रक्रियांमध्ये काही मर्यादा असतात. त्यामुळे सरकारी यंत्रणा आणि CSR भागीदार यांची सांगड घातल्यास अधिक परिणामकारक काम होऊ शकते, असेही त्यांनी सांगितले.
मुंबईतील कुपोषणावर लक्ष केंद्रित करण्याची गरज
मुंबई महापालिकेने पायाभूत सुविधांच्या क्षेत्रात मोठे काम केले आहे. त्याचबरोबर शिक्षण, आरोग्य आणि पोषण या क्षेत्रांतही अधिक परिणामकारक हस्तक्षेप करण्याची गरज आहे. शहरातील काही भागांत कुपोषण, बालकांमधील खुंटलेली वाढ आणि कृशता यांसारख्या समस्या अद्याप दिसून येतात. विशेषतः झोपडपट्ट्या आणि गरीब वस्त्यांमधील मुलांपर्यंत पोषण पोहोचविण्यासाठी CSR भागीदारीचा प्रभावी वापर करण्याची गरज आहे. पोषणाचा थेट संबंध मुलांच्या मेंदूच्या विकासाशी, शिक्षणातील कामगिरीशी आणि रोगप्रतिकारक क्षमतेशी आहे. त्यामुळे पोषणाच्या क्षेत्रात प्रभावी हस्तक्षेप केल्यास पुढील पिढीच्या विकासावर त्याचा दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतो, असेही मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सांगितले.
'समग्र' सोबत प्रशासकीय प्रक्रियांचे पुनर्रचनाकरण
बृहन्मुंबई महापालिका प्रशासन अधिक गतिमान, पारदर्शक आणि नागरिककेंद्रित करण्यासाठी 'समग्र' संस्थेसोबत करण्यात आलेला सामंजस्य करार हा महत्त्वाचा टप्पा आहे. प्रशासन हीच विकास आणि परिवर्तनाची प्रमुख यंत्रणा असल्याने सरकारी प्रक्रिया काळानुसार बदलणे आवश्यक आहे. आजही अनेक सरकारी प्रक्रिया जुन्या पद्धतीने सुरू आहेत. अनेक वर्षांपूर्वी तयार झालेल्या प्रक्रिया आजच्या काळात तशाच पद्धतीने राबविणे योग्य नाही. आज नागरिकांना तत्काळ सेवा आणि समस्यांचे निराकरण अपेक्षित आहे. त्यामुळे प्रशासनातील अनावश्यक टप्पे कमी करून 'बिझनेस प्रोसेस रिइंजिनिअरिंग' करण्याची गरज आहे, असे मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सांगितले.
राज्य शासनाने नागरिकांसाठी सुमारे ११०० सेवा ऑनलाइन करण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, या सेवांचे विश्लेषण केल्यानंतर त्यातील सुमारे २०० सेवांचा नागरिकांकडून प्रत्यक्ष वापरच होत नसल्याचे निदर्शनास आले. त्यामुळे नागरिक मोठ्या प्रमाणावर वापरत असलेल्या सुमारे ४५ ते ४७ सेवा आणि योजनांच्या वितरण प्रक्रियेत सुधारणा केल्यास ९० टक्के नागरिकांना अधिक वेगवान आणि चांगली सेवा देता येईल, असे निदर्शनास आले. या प्रक्रियेचे पुनर्रचनाकरण अंतिम टप्प्यात असून लवकरच त्याची अंमलबजावणी केली जाईल, असेही त्यांनी सांगितले.
'AI' च्या माध्यमातून बांधकाम परवानगी प्रक्रियेत बदल
बृहन्मुंबई महापालिकेच्या बांधकाम विभागात बांधकाम आराखड्यांच्या छाननीसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) आधारित प्रणाली सुरू करण्यात आली आहे. भविष्यात मानवी हस्तक्षेप कमीत कमी करून किंवा शून्य मानवी हस्तक्षेपाच्या दिशेने ही प्रक्रिया नेण्याचे उद्दिष्ट ठेवावे, त्यामुळे मुंबईतील व्यवसाय सुलभतेला चालना मिळेल, असे मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सांगितले. काळानुसार प्रशासनाने स्वतःमध्ये बदल घडवून आणला पाहिजे. 'आम्ही इतकी वर्षे ही प्रक्रिया करत आलो, आम्हाला कोणी काय शिकवणार' अशी मानसिकता बदलण्याची गरज असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
नागरिकांच्या सहभागाला संस्थात्मक स्वरूप : महापौर रितू तावडे
'पार्टिसिपेट मुंबई' आणि 'समग्र' सोबतचा करार हा मुंबईच्या प्रशासकीय इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा असल्याचे महापौर रितू तावडे यांनी सांगितले. मुंबईच्या विकासात जनसहभागाला संस्थात्मक स्वरूप देण्याच्या दिशेने हा प्रयत्न आहे. यापुढे प्रशासन आणि जनता अशी दोन टोकांची व्यवस्था न राहता 'मुंबईकरांची सामूहिक शक्ती' ही शहराच्या विकासाची नवी ओळख ठरेल, असे त्यांनी सांगितले.
CSR हा केवळ निधी देण्याचा विषय नसून 'चेक नव्हे, चेंज' घडविण्याचे माध्यम असले पाहिजे. मुंबईकरांना त्यांच्या शहरासाठी काहीतरी करण्याची इच्छा असते. उद्योग, संस्था, स्वयंसेवी संघटना आणि नागरिकांच्या या क्षमतेला महापालिकेच्या गरजांशी जोडण्याचे काम 'पार्टिसिपेट मुंबई' करेल, असे श्रीमती तावडे यांनी सांगितले.
सामान्य मुंबईकराला महापालिका कार्यालयाच्या फेऱ्या माराव्या लागू नयेत, तक्रारींचे वेळेत निवारण व्हावे आणि पारदर्शक व सुरक्षित सेवा मिळाव्यात, यासाठी प्रशासकीय यंत्रणा संवेदनशील व गतिमान असणे आवश्यक आहे. लोकसहभाग आणि सक्षम प्रशासनाच्या एकत्रित प्रयत्नांतून मुंबईची सेवा व्यवस्था अधिक परिणामकारक होईल, असेही त्यांनी सांगितले.
प्रशासनाची क्षमता व सेवा वितरण अधिक मजबूत होणार : आयुक्त अश्विनी भिडे
मुंबईसारख्या दोन कोटींहून अधिक लोकसंख्या असलेल्या शहराला नागरिककेंद्रित, पारदर्शक आणि जलद सेवा देण्यासाठी प्रशासकीय यंत्रणेत सातत्याने सुधारणा करणे आवश्यक असल्याचे महापालिका आयुक्त अश्विनी भिडे यांनी प्रास्ताविकात सांगितले.
'पार्टिसिपेट मुंबई' च्या माध्यमातून उद्योग, कॉर्पोरेट संस्था, स्वयंसेवी संस्था, तज्ज्ञ आणि नागरिकांना महापालिकेच्या विविध प्रकल्पांमध्ये सहभागी होता येईल. निधी, वस्तुरूप मदत, तज्ज्ञांचे ज्ञान किंवा स्वयंसेवा अशा विविध स्वरूपात नागरिकांचा सहभाग घेण्यात येईल. विविध विभाग आणि प्रभागांच्या कामगिरीचे मूल्यमापन व तुलनात्मक आढावा घेण्याची व्यवस्थाही विकसित करण्याचा प्रयत्न आहे. एकीकडे 'पार्टिसिपेट मुंबई' च्या माध्यमातून बाह्य घटकांची क्षमता, तज्ज्ञता आणि संसाधने मुंबईच्या गरजांशी जोडली जातील, तर दुसरीकडे 'समग्र' च्या सहकार्याने महापालिकेची अंतर्गत प्रशासकीय क्षमता आणि सेवा वितरण व्यवस्था मजबूत केली जाईल, असे त्यांनी सांगितले.
उपमहापौर संजय घाडी यांनी आभार व्यक्त केले. यावेळी मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या हस्ते 'पार्टिसिपेट मुंबई' व 'समग्र' उपक्रमाच्या माहिती पत्रिकेचे अनावरण करण्यात आले. मुंबईमध्ये उभारण्यात येणाऱ्या दहा नवीन सुविधा केंद्रांसाठी हिंदुस्थान युनिलिव्हर कंपनीतर्फे CSR मधून २५ कोटी रुपयांचा निधी यावेळी बृहन्मुंबई महापालिकेकडे सुपूर्द करण्यात आला.